मंगळवार, ३१ मे, २०१६

कांचनसंध्या

कवी बा.भ.बोरकर यांची 'कांचनसंध्या' ही एक अतिशय सुंदर कविता.
आयुष्याच्या संध्याकाळी, जेव्हा मुलं-बाळं मार्गी लागलेली असतात, जगाचे भले बुरे अनुभव घेऊन झालेले असतात, त्यावेळी उदासीनता येण्याऐवजी आयुष्याकडे सकारात्मक कसे बघावे हे ही कविता शिकवून जाते…..
"कांचनसंध्या"
पिलांस फुटुनी पंख तयांची
घरटी झाली कुठे कुठे,
आता आपुली कांचनसंध्या
मेघडंबरी सोनपुटें.
कशास नसत्या चिंता-खंती
वेचू पळती सौम्य उन्हे,
तिमिर दाटता बनुनि चांदणें
तीच उमलतील संथपणे.
सले कालचीं विसरून सगळी
भले जमेचें जिवीं स्मरूं,
शिशुहृदयाने पुन्हा एकदा
या जगतावर प्रेम करूं.
उभ्या जगाचे अश्रु पुसाया
जरी आपुले हात उणे,
तरी समुद्रायणी प्रमाणें
पोसूं तटिची म्लान तृणें.
इथेच अपुली तीर्थ-त्रिस्थळी
वाहे अपुल्या मुळी-तळी,
असू तिथे सखि! ओला वट मी
आणिक तूं तर देव-तळी.
शिणुनी येती गुरें-पाखरें
तीच लेकरें जाण सखे,
दिवस जरेचे आले जरी त्यां
काठ जरीचा लावू सुखें...!
– बा.भ. बोरकर

शुक्रवार, २७ मे, २०१६

तुला हे स्थळ पसंत आहे ?

"तुला हे स्थळ पसंत आहे ?" मी तिला विचारलं.
"हो छानच आहे. नावं ठेवण्यासारखं काय आहे तिथं ?"
"हो , पण घर बघितलंस का , कसलं साधं आहे ? दगड मातीचं ! त्यातही नुसत्या दोनच खोल्या आहेत."
"म्हणून काय झालं ?"
"त्यापेक्षा परवा आलेलं स्थळ काय वाईट आहे ? एवढा मोठा बंगला , नोकर चाकर , दहावीस गाड्या ! नुसता आरामच आराम !"
"ते स्थळ नको."
"का ?"
" मी त्या मुलाशी बोललेय. त्याचे काही प्लॅनच नाहीत स्वतःच्या भविष्याविषयी. तिथं गेले तर माझ्या कर्तृत्वाला वाव मिळेलच असे नाही.सगळं काही पूर्वजांनी करून ठेवलंय . नवीन काय करायचं म्हटलं तर नवरा होय म्हणेल की नाही ही शंका ! त्याचं स्वतःचंच अजून काही ठरलेलं नाही..त्याउलट आजचं स्थळ बघा ना ! सगळ्या गोष्टी अजून प्राथमिक स्टेजला आहेत.चांगलं घर नाही , घरात कुठल्याही सुखसोयी नाहीत , स्वतःला सिद्ध करण्यासाठी वावच वाव !"
" पण रोज सकाळी उठून म्हशीचं शेण काढावं लागेल. धारा काढाव्या लागतील , गोबरगॅसमध्ये शेण घालावं लागेल."
"मला आवडेल. स्वतःचा संसार उभा करायचा तर कामं ही करावी लागणारच. यश आणि सुख हे सहजासहजी मिळत नाही."
"अगं ,पण सगळं सुख तुला तयार मिळेल ना , परवाच्या स्थळाचा विचार केलास तर !"
"तेच तर नकोय. मी केवळ इतरांनी मिळवलेल्या ऐश्वर्याचा उपभोग घेत राहिले तर माझं अस्तित्व कुठं राहिलं ? "
"म्हणजे ?"
"मलाही श्रीमंत व्हायचं आहे पण ते स्वतः प्रामाणिकपणे कष्ट करून आणि ही संधीही सर्वत्र मिळत नाही. हा मुलगा चांगला आहे.निर्व्यसनी आहे.स्वतःला सिद्ध करण्यासाठी धडपडणारा आहे.
लहानपणी वडील वारले ही खूप मोठी हानी झाली त्याची.बापाचं छत्र नसतानाही तो डगमगला नाही , भरकटला नाही.स्थिर राहिला.एक दिवस जगात माझंही नाव करून दाखवीन म्हणाला. सगळे माझे विचार. एकमेकांचे विचार जुळले की संसार सुखाचाच होणार. एक बैल कामसू आणि दुसरा आळशी झाला की चांगली मशागत कधीच होणार नाही. तसंच संसाराचंही आहे.
आता त्याच्याकडे किंवा माझ्याकडे काहीच नाही.पण दहावीस वर्षांनंतर आमच्याकडेही गाडी असेल ,बंगला असेल ; त्यावेळी आम्हांला अभिमानाने सांगता येईल की यातली प्रत्येक काडी आणि प्रत्येक वीट आम्ही आमच्या कष्टाने मिळवलेली आहे. अभ्यास करून नंबर मिळवण्यात खरी मजा असते ! नुसतं खाऊन पिऊन लोळणं याला जर कुणी सुख म्हणत असतील तर ते सुख मला नकोय . "



(आंतरजालावरून साभार )

शनिवार, २१ मे, २०१६

प्रवासाच्या राशी..

प्रवासाच्या राशी..
१२ राशी.. १२ स्वभाव.. एकत्र प्रवास..
कल्पना करा, १२ राशींचे, १२ भिन्न स्वभावाचे मित्र-मैत्रिणी एकत्र मुंबईहून पुण्याला गाडीने निघाले.. तर कसे असतील एकेकाचे स्वभाव? एक सहज सुचलेली कविता..
प्रवासाच्या राशी..
१२ जणांच्या गाडीमध्ये
मेषेला फ्रंटसीट पसंत..
बसला ऐटीत त्या जागेवर
नाही क्षणाचीही उसंत.. ।।१।।
वृषभेची रसिकता आली
भरपूर मजामस्ती करायला..
तिच्यापेक्षा सामानाचे वजन
लागले भरभर वाढायला.. ।।२।।
सर्वांवर आवाज चढवून
रागावत आला मिथुन..
"सगळ्या चाव्या माझ्याकडे
तर गाडी हलणार कुठून??" ।।३।।
प्रत्येकाची जेवणाची सोय पाहून
आला होता कर्क..
प्रत्येक बाबतीत दिसे
ह्यांचा अतिभोळेपणाचा अर्क.. ।।४।।
सिंहेचा ड्रायव्हर नेहमीसारखा
मिरवत होता तोरा..
त्याचे भन्नाट अनुभव ऐकून
मेषेचा चेहरा होई गोरा.. ।।५।।
थोडी लाजरी थोडी संशयी
राही कन्या जराशी गप्प..
मनात सतत एकच विचार,
'जर घाटात ट्रॅफिक असेल ठप्प?' ।।६।।
तूळेची फोटोग्राफर जिथेतिथे
बिनधास्तपणे काढू लागली फोटो..
आवड म्हणावी की भीती कशाची
म्हणून कॅमेराही आणला डिट्टो !! ।।७।।
मकरेमुळे झालेल्या उशीराचा
वृश्चिक मनी धरुन राग..
'धरलाय का अबोला?'
कोणाला नेमका कळेना माग.. ।।८।।
कोणीही न विचारता
धनू दाखवू लागला दिशा..
त्याच्या विचित्र सल्ल्यांमुळे
सिंहेच्या ओल्या झाल्या मिशा.. ।।९।।
झाला जरासा उशीर
नव्हते वेळेचे भान..
कोप-यात निरुत्साही मकर बसला
घालून खाली मान.. ।।१०।।
सेकंदाच्या घड्याळात
कुंभेला थोडा उशीर चालतो..
पण वेळेचं महत्त्व ह्यांच्याएवढे
आणखी कोण जाणतो? ।।११।।
स्वप्नात हरवलेला मीन
जागा झाला ठाण्याला..
डोळे चोळत विचारे कसा
"पोचलो का रे पुण्याला?". ।।१२।।


(आंतरजालावरून साभार )

तुम्ही पालक म्हणून तुमच्या मुलांसाठी GPS आहात की CCTV ?

CCTV - GPS

तुम्ही पालक म्हणून तुमच्या मुलांसाठी GPS आहात की CCTV ?
- डॉ अमित करकरे

गंमतशीर वाटला ना प्रश्न ? हे काय आता नवीन ?

पण विचार करून बघा… आई-बाबा ना GPS सारखे असायला हवेत. आपण प्रवासाला जाताना GPS वापरतो ना रस्ता कळण्यासाठी तसेच! आपण विचारले की हे GPS आपल्याला ईप्सित स्थळी पोहोचण्यासाठी किती वेगवेगळे मार्ग उपलब्ध आहेत हे सांगते, त्यातला सर्वात सुलभ कोणता हे सुद्धा सांगते... पण हे सांगताना GPS मी सांगेन त्याच मार्गाने तुम्ही जायला हवे असा आपल्याकडून हट्ट नाही धरत. म्हणजे समजा आपण जरा वेगळाच रस्ता पकडला किंवा एक चौक पुढून जायचा प्रयत्न केला तर ते न कुरकुरता, न चिडता नव्याने मार्ग दाखवणे सुरु करते. जमेल तितके आपल्याला तिथलीही दिशा दाखवत राहते... आणि जर तो रस्ता आजवरपेक्षा जास्त चांगला निघाला तर पुढे इतरांना तोही रस्ता आहे अशी जाणीव करून देते. 

अगदी निर्मनुष्य ठिकाणी रात्रीच्या वेळी प्रवास करताना या GPS ची साथ आपल्याला आपण बरोबर रस्त्यावर आहोत याची जाणीव करून देते... अश्या या निर्धास्त अवस्थेत आपण न बिचकता, न थांबता, जलदपणे आपले ध्येय गाठू शकतो. हो की नाही? विवेकी पालकत्व हे असं असायला हवं. दिशा दाखवणारे... पण माझेच ऐकले पाहीजे हा हट्ट न धरणारे. 

पण आपला बऱ्याचदा होतो तो CCTV! तो कसा दुसऱ्याच्या प्रत्येक लहानसहान हालचालीवर बारीक लक्ष ठेऊन असतो, अगदी तसे!  CCTV च्या लक्ष ठेवण्यामागे काहीसा अविश्वास ही असतो आणि ‘बघतोय हं मी!’ असा धाक ही.

CCTV ची नेहमी धास्ती वाटते आणि त्याउलट GPSचा आधार. 

आता पालक म्हणून आपणच मागे वळून बघूया आपण आपल्या मुलांसाठी आजवर नक्की काय होतो ते!

शुक्रवार, २० मे, २०१६

क्षणांचे सोने...

क्षणांचे सोने...

जमिनीला पाठ टेकताच ज्याला गाढ झोप लागते तो या जगातला सर्वांत सुखी माणूस. झोपताना त्याच्या मनावर कालच्या अपयशाचं मळभ किंवा उद्याच्या अपेक्षांचं ओझं नसतं. झोप हा त्याचा वर्तमान असतो आणि त्याचा तो पुरेपूर आनंद मिळवित असतो. 

असा शांतपणे झोपणारा माणूस सकाळी लवकर उठतो, आयुष्यातील नव्या दिवसाच्या आगमनानं आनंदी होतो आणि त्या बक्षिसाबद्दल जीवनाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करत नव्या उमेदीनं कामाला लागतो.

असा माणूस शेअर्सच्या चढ-उतारांमुळं भयभीत होत नाही, सोन्याच्या भावातील चढ-उतारांमुळं विचलित होत नाही. घरांच्या वाढत्या किंमतीमुळं अस्वस्थ होत नाही. 

भावनांच्या घातक चढ-उतारावर टीआरपीचं गणित असणाऱ्या दूरचित्रवाणीच्या वाहिन्यांवरील उथळ कार्यक्रमांनी तो भावविवश होत नाही. 

त्याच्या घरात ब्लडप्रेशरच्या गोळ्या नसतात, पोट साफ करण्याची चूर्णं नसतात. अंगारे-धुपारे, मंत्र-तंत्र असल्या कर्मकांडात त्याला रस नसतो. तो इमाने इतबारे आपला नोकरीधंदा करतो. बायको-मुलांना नीट सांभाळतो. घरात लक्ष देतो. पाहुण्या-रावळ्यांची देखभाल करतो. बायकोला हवं नको पाहतो. मुलांच्या शाळा-कॉलेजात जाऊन येतो. त्यांची अॅडमिशन-परीक्षा-निकाल साऱ्याचं वेळापत्रक त्याला तोंडपाठ असतं.

त्याला एक मुलगी असली तरी तो खुष असतो. दोन मुली असल्या तरी खुष असतो. एक मुलगा, एक मुलगी असली तरी तो तेवढ्याच आनंदाने जगत असतो. 

त्याला राज्यातील, देशातील, जगातील राजकारण, अर्थकारण, समाजकारणाची माहिती असते. पाणीकपात कधी आहे, मेगाब्लॉक कधी आहे, मोठी भरती कधी आहे, भाज्यांचे-डाळीचे भाव काय आहेत हे माहीत असते. या गोष्टींचा तो बभ्रा करीत नाही की त्यांना तो आपल्या व्यक्तिमत्त्वावर स्वार होऊ देत नाही. त्यांना तो समंजसपणे सामोरा जातो... 

तो लोकांच्या अडीअडचणीला धावून जातो. लोकांच्या सुखदु:खाशी तो अकृत्रिमपणे समरस होतो.

त्यानं अतिशय नियोजनपूर्वक पै-पैसा साठवून स्वत:चं छोटंसं घर मिळवलेलं असतं. किंवा तेवढ्याच आनंदानं तो पागडीच्या किंवा भाड्याच्या घरात राहात असतो. तो कधी दुसऱ्याच्या सुखाशी आपली तुलना करत नाही, दुसऱ्याच्या यशानं कुढत बसत नाही. नशापाणी करण्याची त्याला गरज वाटत नाही; कारण या लहान-मोठ्या गोष्टीत आनंद घेत तो दिवसभर इतका बिझी असतो की जमिनीला पाठ टेकताच त्याला आपोआप झोप येते.

परिसाच्या शोधात प्रत्येक दगडावर आपल्या हातातलं लोखंड ठोकत फिरणाऱ्यांपैकी तो नसतो; कारण येणाऱ्या प्रत्येक क्षणाचे सोने कसे करायचे हे त्याला ठाऊक असते..!

~ पु. ल. देशपांडे 

शुक्रवार, १३ मे, २०१६

'गेट-टूगेदर'.

'गेट-टूगेदर'.

यथाअवकाश भल्या मोठठ्या घरात आपण एकटच उराव
आणि रिकाम्या वेळी आठवणीनी 'गेट-टूगेदर'साठी चल म्हणाव!

पदराने ताटवाट्या पुसत स्वैपाकघरातून आई सर्वांना बोलवायची
"तू पण बस जेवायला" अस रोज एकदा तरी आजी तिला म्हणायची!

मधल्या खोलीत आजोबांच्या आरामखुर्वीवर सगळ्यांच लक्ष असायच
ते जाता बाहेर की पटकन कुणीतरी तिच्यावर राजाराणीसारखं बसायच!

गॅलरीत मुलांचा अभ्यास कमी दंगाच खूप चालायचा
बाबांच्या गाडीचा आवाज येताच 'पिन-ड्रॉप्ड-सायलेन्स' व्हायचा!

सटीसामासी आत्या तिखटजाळ रावण पिठल बनवायची
हा-हू करत कढई खरडून खरडून उजळ व्हायची!..

उन्हाळ्याच्या सुटीत रोज रात्री अंगत-पंगत असायची
शेजारची बालगोपाळ मंडळी घरुन ताटं आणायची!

नारळी पौर्णिमेला मामा-मामीं आईच्या भेटीला यायचे
मामीची ओटी भरताना नात्यानात्यातल प्रेम शिकवून जायचे!

तीन वाजता दुपारी सर्वांसाठी चहा व्हायचा
'पारलेजी'च्या बिस्किटांचा पुडा आणखी लांब का नसायचा?

फाटकावर जाई जुईची कमान फुललेली असायची
ताईने काढलेल्या रांगोळीवर न चुकता मांजर येऊन बसायची

कडूनिंबाच्या झाडावर संध्याकाळी पोपटांचे थवे यायचे
बगळ्यांची माळ पाहताना नखांवर रंग उतरायचे!

रात्र पडताच भुतांच्या गोष्टी खर्‍याखुर्‍या वाटायच्या
गोष्टीतला पर्‍या कधीतरी भेटतील अशा वाटायच्या!

गच्चीवर काहीतरी वाळवण चिळवण असायचे
गप्पा मारता मारता ते फस्त होऊन जायचे

मधुमालतीच्या वेलीला सहज हात पुरायचा
तिच्या फुलांचा झुपका केवढा प्रिय वाटायचा!

भल्या मोठ्या जुन्या घरात वाटत पुन्हा एकदा सर्वांनी जमाव
वाट्याला परत काय काय येत ते अनुभवाव!!!!!!

(आंतरजालावरून साभार )

बुधवार, ११ मे, २०१६

गदिमांची अफाट काव्य प्रतिभा

* गदिमांची अफाट काव्य प्रतिभा **
जेवणावळ कशी असावी याचे जबरदस्त वर्णन गदिमांनी आपल्या या कवितेत केले आहे.
हे वर्णन वाचताना वाढलेले भरगच्च घमघमीत पान जर तुमच्या डोळ्या समोर नाही आले तरंच नवल...!
काय वाढले पानावरती..!
काय वाढले पानावरती,
ऐकून घ्यावा थाट संप्रती,
धवल लवण हे पुढे वाढले,
मेतकूट मग पिवळे सजले
आले लोणचे बहु मुरलेले,
आणि लिंबू रसरसलेले,
किसून आवळे मधुर केले,
कृष्णा काठचे वांगे आणले,
खमंग त्याचे भरित केले,
निरनिराळे चटके नटले,
चटण्यांचे बहु नवे मासले,
संमेलनची त्यांचे भरले,
मिरची खोबरे ती सह ओले,
तीळ भाजूनी त्यात वाटले,
कवठ गुळाचे मिलन झाले,
पंचामृत त्या जवळी आले,
वास तयांचे हवेत भरले,
अंतरी अण्णा अधीर जाहले!
भिजल्या डाळी नंतर आल्या,
काही वाटल्या काही मोकळ्या,
काही वाटुन सुरेख तळल्या,
कोशिंबिरी च्या ओळी जमल्या,
शुभ्र काकड्या होत्या किसल्या,
मुळा कोवळा मिरच्या ओल्या,
केळी कापून चकल्या केल्या,
चिरुन पेरुच्या फोडी सजल्या,
एकरूप त्या दह्यात झाल्या,
भाज्या आल्या आळू-घोसाळी,
रान कारली वांगी काळी,
सुरण तोंडली आणि पडवळी,
चुका चाकवत मेथी कवळी,
चंदन बटवा भेंडी कवळी,
फणस कोवळा हिरवी केळी,
काजुगरांची गोडी निराळी,
दुधी भोपळा आणि रताळी,
किती प्रकारे वेगवेगळी,
फेण्या, पापड्या आणि सांडगे,
कुणी आणुनी वाढी वेगे,
गव्हल्या नकुल्या धवल मालत्या,
खिरी तयांच्या शोभत होत्या,
शेवयांच्या खिरी वाटल्या,
आमट्यांनी मग वाट्या भरल्या,
सार गोडसे रातंब्याचे,
भरले प्याले मधुर कढीचे,
कणीदार बहू तूप सुगंधी,
भात वाढण्या थोडा अवधी.........
~ग दि माडगुळकर.
गदिमांची लेखनशैली किती चित्रात्मक होती याचे हे एक सुंदर उदाहरण