शनिवार, १ नोव्हेंबर, २०१४

माथाडी देशी तंत्रज्ञानाची कमाल

माथाडी देशी तंत्रज्ञानाची कमाल:

हा एक अफलातून किस्सा आहे...

प्रत्यक्षात एका सिव्हिल इंजिनीअरने सांगितलेला... 

एका जर्मन कंपनीचं कार्यालय बीकेसीमध्ये बांधलं जात होतं. वांद्रे-कुर्ला कॉम्प्लेक्स हा भाग समुद्रात भराव टाकून तयार केला आहे. इमारतींचा पाया खोल घट्ट दगडापर्यंत खणला जावा म्हणून अनेक इमारतींचे दुमजले जमिनीच्या पोटात आहेत. तर या जर्मन कंपनीच्या कार्यालयात बेसमेंटच्या भागात एक प्रचंड मोठं ३० टनांहूनही अधिक वजनाचं यंत्र बसवण्यात येत होतं. बंदरात जहाजामधून उतरवून एका माथाडी कामगारांच्या टोळीने ट्रेलरवर चढवून ते बीकेसीमध्ये आणलं. मात्र ते खाली उतरवून इमारतीच्या तळमजल्यात ३० फुट खाली उतरवायचं कसं हा मोठाच प्रश्न त्यांना पडला. कारण जर्मनीहून आलेलं ते यंत्र प्रचंड महाग होतं, रिस्क घेणं शक्यच नव्हतं. आणि त्यावेळी एवढं वजन उचलू शकणारी मोबाइल क्रेन मुंबईत नव्हती. ऐन पावसाळ्यात हे सगळं होत असल्याने आसपास दलदलही खूप होती. विचार करण्यातच दोन दिवस गेले. शेवटी जमशेदपूरहून एक मोबाइल क्रेन मागवण्याचं ठरलं. त्याला दोन आठवडे सहज लागणार होते. तोपर्यंत माथाडी कामगार थांबणं शक्य नव्हतं. त्यांचा काँट्रॅक्टर घाई करू लागला. मी मशीन कामगारांच्या साहाय्याने खाली उतरवतो. मला मोकळं करा असं तो म्हणू लागला. अखेरीस त्याला सांगण्यात आलं की हे मशीन खाली उतरवणं कठीण जातंय. त्यासाठी लांबून क्रेन मागवलीय. ती येईपर्यंत पंधरा दिवस तरी थांबावं लागेल. त्यावर तो काँट्रॅक्टर म्हणाला, 'साहेब, मला सांगितलं असतं तर मी झटक्यात मशीन खाली उतरवून दिलं असतं.' त्यावर कंपनीचा इंजिनीअर हसला. त्याला म्हणाला, 'एवढं सोपं काम नाही ते. आम्ही सगळे इंजिनीअर दोन दिवस त्यावर डोकं घासतोय.' हे चॅलेंज घेत माथाडी कंत्राटदार म्हणाला, मी अगदी अल्लद मशीन उतरवून दिलं तर मला काय द्याल? तरीही भारतीय इंजिनीअर त्याची खिल्ली उडवत राहिला. मात्र त्यांच्या जर्मन साहेबाने ते ऐकलं आणि त्याची काय युक्ती आहे ते ऐकून तर घेऊया, असं तो म्हणाला. माथाडी त्यांना म्हणाला, 'मला आइस फॅक्टरीतून हा खड्डा भरेल एवढ्या बर्फाच्या लाद्या आणून द्या आणि एक चांगला पंप लावा इथे.' त्या खड्ड्यात त्याच्या सांगण्याप्रमाणे बर्फ आणून भरला गेला आणि मग त्यांनी ते यंत्र त्या बर्फावर उभं केलं. आणि जस जसा बर्फ वितळत गेला तस तसं ते पाणी खड्ड्यातून पंपाद्वारे बाहेर टाकत गेले. ते मशीन त्यांच्या म्हणण्याप्रमाणे खरंच अल्लद खाली उतरत गेलं. भारतीय तांत्रिक जुगाडाला जर्मन तंत्रज्ञानाने केलेला तो सलाम होता.


आंतरजालावरून साभार

शुक्रवार, ३१ ऑक्टोबर, २०१४

अगदी माणसं सुद्धा

वाऱ्याची छानसी थंड झुळूक 
आली, सुंदर विंचरलेले केस 
विस्कटले.
म्हणून वाऱ्याची ती झुळूक 
नावडती होते का कधी ?

नदीतले दगड गोटे पाण्यात 
राहून राहून शेवाळाने गुळगुळीत होतात.
नदी ओलांडताना त्याच 
दगडांवरून चालणाऱ्याचा 
पाय
घसरतो.
पण म्हणून त्या दगडांना दोष
देता येतो का ?

किनाऱ्यावरून चालताना
अनवाणी पायांना वाळू चिकटली,
म्हणून वाळूला दोष देतं का कुणी ?

वाहणाऱ्या वाऱ्यातून त्याची मस्ती,
नदीतल्या दगडांपासून सावरणं
अन्
किनाऱ्यातल्या वाळूतून स्वत:चं
अस्तित्व जपायला शिकायचं.

काही गोष्टींमधले दोष हेच
त्या गोष्टीची सुंदरता असते..
आयुष्यातल्या काही गोष्टी
जश्या आहेत तश्याच्या
तश्या स्वीकारायच्या असतात.

"अगदी माणसं सुद्धा.


आंतरजालावरून साभार

व.पु. ग्रेटच

"नवरा बायकोचं नातं हे करंजी सारख असावं, गोड आणि खुसखुशीत. नवरा म्हणजे करंजीचं वरचं आवरण आणि बायको म्हणजे आतील गोड सारण ..!!

संसारात कितीही अडचणी आल्या, काही वाद झाले तरी ते बाहेरच्या आवरणानं झेलायचे, मनस्तापाचं काटेरी चाक स्वत:च्या अंगावर फिरवुन घ्यायचं, तापत्या तुपात स्वत:ला पोळुन घ्यायचं, मात्र कुठेही आतल्या सारणाला धक्का लागता कामा नये, सारण अबाधित राहिलं पाहिजे, तरच गोड करंजी खायला मिळते."

अत्यंत साध्या आणि सोप्या शब्दात नवरा बायकोच नातं एवढ्या ताकदीने उभं करणारे आणि संसार सुखी करण्याचे मंत्र देणारे व.पु. ग्रेटच !!


आंतरजालावरून साभार

दही

दही 

मला न, दही फार आवडत. तेही घट्ट दही. भांड कितीही हिंदकळल, तरी न मोडणार! ते पांढर शुभ्र दही पाहिलं कि तोंडाला पाणी सुटत , खायचा मोह होतो . पण चमचा बुडवला , कि दही मोडणार, थोड्या वेळाने , चोथा पाणी होणार, हे ठरलेलं ! पण म्हणून मी ते मोडलच नाही तर ? At the end of the day , ते आंबट होऊन जाईल . अजून काही दिवस तसच ठेवलं , तर खराब होऊन जाईल . मग उपयोग काय त्या perfectly set झालेल्या दह्याचा ?
मनात विचार आला , आयुष्याचही असच असत नाही का ? दह्यासारख 'set ' झालेलं आयुष्य नक्कीच आवडेल ! पण ते आयुष्य तसच set राहील तर त्यातली गोडी निघून जाईल . वायाच जाणार ते. त्यापेक्षा रोजच्या रोज , आयुष्याच नवीन दही विरजायचं . आयुष्याची गोडी चाखायला तर हवीच ! आयुष्य जगायला तर हवच ! दिवसभर ते दही वेगवेगळ्या form मध्ये अनुभवायचं ! कधी साखर घालून , तर कधी मीठ , कधी कोशिम्बिरीत , तर कधी बुंदित, तर कधी कोणत्या ग्रेव्हीत ! कधी जेवून तृप्त झाल्यावर ताक म्हणून ! मला न, ह्या ताकाचा , हव तितकं पाणी सामावून घेण्याचा गुणधर्म फार आवडतो . अर्थात , कुठचाही अतिरेक झाला तर आयुष्य पांचटच होत ! हरेक दिवसाच्या recipe ची नजाकत वाढवता आली पाहिजे.
मात्र एक नियम कटाक्षाने पाळायचा ! पूर्ण दही संपवायच्या आधी , रोज थोड विरजण , बाजूला काढून ठेवायचं ! 'उद्याचं ' दही लावायला ! मग रात्री झोपण्यापूर्वी , दिवसभरात जगलेल्या lukewarm क्षणांनी , परत नव्यानं दही विरजायच .
माहित आहे , रोज हि भट्टी जमेलच असं नाही . पण नासलच समजा कधी , कडवट झालंच समजा कधी , तर नाउमेद न होता , नव्यानं सुरुवात करायची . मग त्या करता दुसऱ्या कडून विरजण मागायची वेळ आली तरी त्यात कमीपणा नसतो .
पण 'दही' मात्र रोजच्या रोज ताजंच लावायचं ! 


आंतरजालावरून साभार

बुधवार, २२ ऑक्टोबर, २०१४

पु.लं.देशपांडे

पु.लं.देशपांडे

किराणा दुकानात काड्याची पेटी घ्यायला गेलो होतो.गोड्यातेलासाठी भलीमोठी रांग होती. माणसे
मुंगीच्या पावलांनी पुढे सरकत होती. दुकानदार डोळयांत तेल घालून थेंबाथेंबाचा दाम दसपटीने वसूल
करत होता.

तेवढ्यांत त्या रांगेतल्या एका फाटक्या परकरपोलक्यांतल्या पोरीचा नंबर लागला. तिने दुकानदाराकडे
मातीची पणती ठेवली.

दुकानदार "तेलाचं भांडं कुठाय?" म्हणून खेकसला.

ती म्हणाली, "येवढं पणतीभर द्या.""अग, दिवाळीला अवकाश आहे! पणत्या कसल्या लावतेस?"

पोरगी गांगरली.पण दारिद्रय धिटाई शिकवते. लगेच सावरुन म्हणाली,

"दिवाळी कसली? खायला त्याल द्या..."

"ह्मा पणतीत?" दुकानदार म्हणाला.

मुलीने हातातले दहा पैशाचे नाणे टेबलावर ठेवले.
"यवड्या पैशात किती बसतं ते द्या"

"अग, दहा पैशाचं तेल द्यायला माप कुठलं आणू?"

"पण आमच्याकडे धाच पैशे हाइत."
तीने आणखी पाच पैशांची सोय केली.पोरीची पणती तरीही पुरती भरली नव्हती.

कारण तिच्या घरी पणतीहून अधिक मापाचे 'खायाचे तेल' परवडत नाही.

आता पणतीचे आणि माझे नाते दिवाळीच्या रोषणाईशी होते ते तुटून गेले आहे. पण
त्यांची आरास पाहिली, की 'आमच्याकडं धाच पैसे हाइत्' म्हणणारी ती मुलगी- नव्हे, एक प्रचंड आक्रोश
मला ऐकू येतो.

-एक शुन्य मी

उठा उठा दिवाळी आली

एव्हाना सहामाही परीक्षा संपून सुट्टी सुरु झालेली असायची. दसर्यापासूनच थंडी पडायची आणि दिवाळी येईपर्यंत ती वाढत जायची.दिवसभर खेळून हाथ-पाय थंडीने उकलायचे.किल्ला गारूच्या मातीने भगवा करून टाकायचा. त्यावरचेहळीव चांगलेच वाढायचे. सलाईनच्या कारंज्यात दिवसभर पाणी भरत बसायचे. वाऱ्याने मावळे पडायचे. चिखल सुकून बुरुंजाला भेगा पडायच्या.दिवस जायचा 'गड' राखण्यात !! फटाक्यांची भलीमोठी यादी कधीच तयार असायची. मग मातीचा गल्ला फोडला जायचा. त्यात सापडायची इकडून तिकडून उचललेली आठ-आणे रुपयाची नाणी. फटाके आणायला खारीचा वाटा.फटक्याच्या दुकानात अधाश्यासारख व्हायचं. लवंगी,लक्ष्मी, सुतळी, कनकावळे, भुईनुळे, चक्र, फुलझडी,नागगोळी, टिकल्या आणि पिस्तुल. पिशवी गच्च भरायची.एकदम 'श्रीमंत' झाल्यासारखं वाटायचं. घरी येवूनछोट्या भावाबरोबर त्याची वाटणी व्हायची. अगदी वात गळालेल्या फटाक्यांची सुद्धा !! हाताला छान चांदीसारखा दारूचा रंग लागायचा. भारी वाटायचं. हीच काय ती दारू माहिती तेव्हाची !!

'पोरानो, लवकर झोपा. सकाळी अभंगस्नानाला उठायचं आहे' - आजी सांगायची. पण इथे झोप कोणाला असायची. कुडकुडणारी थंडी, बाहेर मंद प्रकाश,दूरवरून कोंबड्याची बांग ऐकू यायची. आईला उठवायचं.न्हाणीघरात पितळी बंब पेटायचा. त्याच्या जवळ बसून अंगात उब आणायची. आई उटणे लावायची. गार लागायचं. तो गरम पाण्याचा तांब्या अंगावर घेतला कि छान
वाटायचं. त्या पाण्याला धुराचा वास असायचा.मला तो आवडायचा. 'मोती' साबण छोट्याश्या हातात मावायचा नाही आणि बादलीतल पाणी संपूच नाही असं वाटायचं.देवघरात आई आम्हाला ओवाळायची. नवे कोरे कपडे अंगात घालायची. डोक्याला वासाचं तेल लावायची. ते गोठायचं नाही म्हणून बर वाटायचं.मोठ्याच्या पाया पडून फटाके वाजवायला पळायचो.
फक्त एक लवंगी सर वाजवायचा बाकी सगळे सोडून.पुरवून पुरवून. त्यातच मज्जा असते. दिवस हळूहळू
उजाडायचा. न वाजलेले फटाके सापडायचे. केवढा जास्त आनंद व्हायचा त्याचा.


आता हे सगळे लिहिताना विचार येतोय, कधी जगलो असं शेवटचं? लहान होवून. छोट्या गोष्टीत रमून. निरागसपणे.अशी सर्वात जास्त आवडणारी दिवाळी मागे पडलीये का आपण खूप पुढे आलोय?
ह्या दिवाळीत मी पुन्हा असं सगळं जगणार आहे. वय नाही पण मन लहान करून पुन्हा मागे जाणार आहे.बंबाचा धूर डोळ्यात घालवणार आहे. मोती साबण आणि उटन अंगभर चोळून घेणार आहे. टक्कल
पडलेल्या डोक्याला जास्मिनच तेल लावणार आहे.देवघरातल्या मंद प्रकाशात हि प्रार्थना करणार आहे
कि 'हि दिवाळी तुम्हा सर्वांना सुखसमृद्धी आणि भरभराटीची जावो.' !!
उठा उठा दिवाळी आली, परत एकदा लहान व्हायची वेळ झाली !!


आंतरजालावरून साभार

सोमवार, २९ सप्टेंबर, २०१४

मंगळयान

अवकाशयान इतक्या कमी खर्चाच्या इंधनात एवढे लांब अंतर कसे काटते ? हा एक खूप स्वाभाविक प्रश्न असू शकतो. आपल्याला साधे दहा पंधरा किलोमीटर कार ने जायचे म्हटले तरी एक दिड लिटर पेट्रोल लागते. आणि इथे तर तब्बल ६८० मिलियन किलोमीटरचा प्रवास ! शिवाय मध्ये कोणताही थांबा किंवा पेट्रोल भरण्याचे ठिकाण नाही. मग कारच्या तुलनेने विचार केला तर एवढे प्रचंड अंतर जाण्यासाठी यानाला अतिमोठ्या आकाराची पेट्रोलची टाकी लावावी लागेल. तेवढी मोठाली टाकी घेऊन उड्डाण करणे कदाचित अशक्यच होईल.

पण प्रत्यक्षात मात्र यानात इंधन तुलनेने खूपच कमी असते. कारण अवकाशात ते पुढे जाण्यासाठी न्युटनच्या तत्वाचा वापर केला जातो. जसे आपल्याला माहित असेल, अवकाशात हवा नसते. असते ती फक्त निर्वात पोकळी. न्युटनचा शोध असा आहे कि अवकाशात निर्वात पोकळीत एखाद्या वस्तूला जर धक्का दिला तर ती वस्तू एकाच गतीने सतत पुढे पुढे जात राहते. आपल्याला वाटते तसे थोड्या वेळाने ती थांबत नाही किंवा तिची गती कमी पण होत नाही. जोवर कसला विरोध होत नाही तोवर ती पुढे पुढे जातच राहते. त्यामुळे, यानाला इंधन लागते ते फक्त पृथ्वीच्या गुरुत्वाकर्षणाच्या बाहेर त्या निर्वात पोकळी मध्ये नेण्यापुरतेच. एकदा तिथे बाहेर जाऊन एकच जोराचा धक्का दिला कि मग निर्वात पोकळीतून ते आपोआप जातच राहते. आणि मग त्यानंतर पुन्हा एकदा इंधन लागते ते थेट मंगळा जवळ गेल्यावरच. तिथे यानाची दिशा बदलून त्याला मंगळाभोवती फिरते ठेवण्यासाठी इंधन लागते (नाहीतर त्याच गतीने मंगळावर सरळ आपटून यान फुटून जाईल).

इथ वपू काळेंचे एक अतिशय सुंदर विधान आठवल्याशिवाय राहत नाही:
आकाशात जेव्हा ऊपग्रह सोडतात तेव्हा गुरुत्वाकर्षणाच्या बाहेर पिटाळुन लावे पर्यंतच संघर्ष असतो. तिथे त्याने गती घेतली की उरलेला प्रवास आपोआपच होतो. असच माणसाचं आहे. समाजात एक विशिष्ट ऊंची गाठे प्रर्यंत सगळा संघर्ष असतो. पण एकदा अपेक्षित ऊंचीवर पोहोचलात की आयुष्यातल्या अनेक समस्या ती ऊंचीच सोडवते.


आंतरजालावरून साभार