शुक्रवार, २७ मार्च, २०१५

पु.लं.देशपांडे-तुम्हाला विनोदबुद्धी कुठून मिळाली?

पु.लं.देशपांडे
तुम्हाला विनोदबुद्धी कुठून मिळाली?
ह्या प्रश्नाचे उत्तर मला सुचवणाऱ्याला मी इष्टेट लिहून देईन.
मला वाडवडिलार्जित फक्त आजपर्यंत संधिवात मिळाला आहे.
आजीला दमा होता, त्या वाटणीची मी अत्यंत आतुरतेने वाट पाहात आहे. विनोदबुद्धी कोण देणार?
ज्याने मला डोळे दिले (चष्मा वगळून- तो मी विकत घेतला.) त्याखेरीज ते दातृत्व मी आणखी कुणाच्या वाट्यावर जमा करू?
गणितातला कच्चेपणा, मी माझ्या एका मामाकडून मिळवला.
चित्रककलेतील अधोगतीला एक दूरचा चुलता जवाबदार आहे.
सिग्रेटी फुंकायचे व्यसन माझ्या एका आतेभावाने लावले.
इतिहासाचा तिटकारा इतिहासाच्याच गुरूजींनी निर्माण केला! त्यामुळे शिवाजीचा गुढगी रोग मी औरंगजेबापर्यंत नेऊन पोचवला आहे, आणि इंग्लंडच्या गादीवरच्या चार्लसबरोबर अनेक हेन्री मंडळींची मुंडकी तिमाही - सहामाहीत ह्या हाताने उडवली आहेत.
संगीताची आवड ही शेजारच्या घरात वेळीअवेळी पेटी बडवणार्या एका इसमावर सूड म्हणून उत्पन्न करून घेऊन त्याची पेटी बंद पाडली.
नाटकात पहिली भूमीका मिळाली, ती 'नरवीर तानाजी मालुसरे' ह्या नाटकाच्या सोनावणे मास्तरांनी 'डायरेक्शन' केलेल्या प्रयोगात!
तानाजी मेल्यावर जे मावळे पळतात त्यांतला आघाडीवरचा मावळा म्हणून मराठी रंगभूमीला माझा चिमुकला पदस्पर्श झाला.
-"मूर्खांनो! तो दोर मी केव्हाच कापला आहे,"
हे सूर्याजीचे भाषण ज्या मूर्खांना उद्देशून होते त्यातला मी आघाडीचा मूर्ख!
तिथे देखील उजव्या विंगेत कड्याच्या दिशेला न पळता उदेभानाच्या महालाच्या दिशेला पळाल्यामुळे डाव्या विंगेत उभ्या असलेल्या सोनावणे मास्तरांनी उजव्या हाताने माझ्या डाव्या गालफडावर एक सणसणीत 'डायरेक्शण'केलेले स्मरते.
सुटलेला कल्ला आणि जीव बालमुठीत धरून मी पुन्हा एकदा तलवार आणि मावळी पागोटे सांभाळीत उजव्या विंगेत पळताना वाटेत आडव्या पडलेल्या तानाजीच्या छातीवर पाय देऊन पळालो होतो. त्या आघाताने तो मेलेला तानाजी कोकलत जिवंत झाला.
असो; हे विषयांतर झाले.
विनोदबुद्धीचा उगम माझ्या मानेवरील चामखिळीप्रमाणे केव्हा झाला हे अजिबात
स्मरत नाही

बुधवार, १८ मार्च, २०१५

शरीर स्वस्थ ठेवण्याचा मूलमंत्र

शरीर स्वस्थ ठेवण्याचा मूलमंत्र
• सकाळी उठल्याबरोबर दात स्वच्छ करून किंवा चूळ भरून एक पेला थंड पाणी प्यावे. नंतर एक पेला कोमट पाण्यात लिंबू पिळून प्यावे व नंतर शौचास जावे.
• मलमूत्र, शिंकम अश्रू, जांभई, झोप, उलटी, ढेकर, भूक, तहान, अपान वायु व श्रमाने झालेला श्वास वेग ही स्वाभाविक वेग आहेत. या वेगांना रोकु नये.
• कमी खाणे हे नेहमी स्वास्थ्या करिता चांगले. भूकेपेक्षा एक पोळी कमी खाल्याने पोट ठिक राहते.
• धैर्याने काम केल्यास बुद्धि ठिक राहते. पोट व बुद्धी ठीक राहिल्यास माणूस स्वस्थ राहतो.
• अन्न ग्रहण केल्यावर लगेच झोपणे किंवा श्रम करणे, जेवतांना काळजी करणे, जेवतांना बोलणे व जेवल्यावर लगेच पाणी पाल्याने अपचन व अजीर्ण होते.
• भूक असल्यावर न जेवणे, भूक नसल्यावर भोजन करणे, न चावता गिळणे, जेवल्यावर तीन तासाच्या आत परत जेवणे व भुके पेक्षा अधिक जेवणे प्रकृतिला चांगलेनसते. बघितल्या शिवाय पाणी पिऊ नये. जाणल्या शिवाय मित्रता करू नये, हात धुतल्या शिवाय जाऊ नये, विचारल्याशिवाय सल्ला देऊ नये, आपल्यापेक्षा मोठ्याचा तिरस्कार करू नये. बलवानाशी शुत्रता व दुष्टांशी मित्रता करू नये, अनोळखी माणसावर एकदम विश्वास करू नये. ह्या गोष्टी लक्षात ठेवल्यास अनेक व्याधि आणि विपत्ति पासून बचाव होऊ शकतो.
• अतिव्यायाम, आति थट्टा विनोद, आति बोलणे, आति परिश्रम, आति जागरण, आति मैथुन, ह्या गोष्टींचा अभ्यास असला तरी आति कारणे योग्य नाही, कारण अति करणे आज ना उद्या कष्ट कारकच ठरते.
• या जगात असा कुठलाही पदार्थ नाही जो योग्य प्रमाणात व रितीने प्रयोग केल्यास औषधाचे काम करणार नाही. योग्य रितीने व योग्य प्रमाणात जेवण न केल्यास त्याचे ही विष होऊ शकते. हिवाळ्यात सकाळी उन घेणे व रात्री थंदी पासून बचाव करणे हितकारी असते. परंतू उपाशी राहणे व उशीरा पर्यंत जागणे नुकसानकारक असते.
• झोपवयास जाण्या अगोदर लघवी करणे, गोड दुध पिणे, दात घासून चुळ भारणे, हात पाय धुणे, दिवसाभर केलेल्या कामावर मनन करून ईश्वराचे ध्यान करत झोपणे. मानसिक आणि शारिरिक स्वास्थासाठी हितकार असते. जेवताना आणि झोपतना मन एकाग्र असते. जेवताना सॅलेड म्हणून गाजर, मुळा, काकडी, कांदा, कोबी, कोथिंबीर, मुळ्याची पाने, पालक इत्यादी जे काही उपलब्ध असेल ते बारीक सॅलेड करून खाणे.


आंतरजालावरून साभार

'मार्क'म्हणजेच गुणवत्ता नाही!

अतिशय सुरेख आणि सूज्ञ पालकांसाठी डोळे उघडणारा झणझणीत लेख:
'मार्क'म्हणजेच गुणवत्ता नाही!
डॉ. अरुण नाईक,
(मानसोपचारतज्ञ) -

नुकतीच एक बातमी वाचली....
नेहमी चांगले मार्क मिळवणाऱ्या मुलीला दहावीचा पहिला पेपर चांगला नाही गेला. संध्याकाळी तिने आत्महत्या केली. अजून परीक्षाही संपली नाही. पण मुलगी संपली.
मागे एका मेडिकलच्या विद्यार्थ्यांने शेवटच्या वर्षांला गोल्ड मेडल ऐवजी सिल्वर मेडल मिळाले, म्हणून आत्महत्या केली होती. माणूस मरायला घाबरत नाही, पण किंमतशून्य जगायला घाबरतो.
एका नामांकित शाळेच्या स्कॉलर वर्गातील मुलांशी बोलताना मी त्यांना विचारले की, "सर्वजण त्यांना काय म्हणतात?"
मुले म्हणाली, की 'स्कॉलर'.
मी विचारले 'का?',
मुले म्हणाली, "कारण आम्हाला चांगले मार्क मिळतात."
मी समीकरण मांडले.
'अ = ब'

'ब = क'
त्याअर्थी 'अ = क'.
म्हणजेच,
'मी = स्कॉलर'

'स्कॉलर = मार्क'.
याचा
अर्थ 'मी = मार्क'.
जेव्हा आपण आपली किंमत मार्कावरून करायला लागतो, तेव्हा जरा मार्क कमी मिळाले की, आपली किंमत कमी झाली असे वाटते.
सर्व परीक्षा बोर्डानी मार्क वाटायला सुरुवात केल्यापासून तर हे समीकरण पालक व मुले यांच्या डोक्यात गच्च बसायला लागले आहे.
हे धोकादायक आहे....
माझी भाची शाळेतही जात नसताना तिने काढलेल्या एका चित्राला मी 'वा' म्हटले. ती लगेच म्हणाली-मार्क दे.
मी चित्राच्या बाजूला लिहिले 'छान'.
ती म्हणाली मार्क दे. शंभरपैकी.
अडूनच बसली.
शाळेत जायच्या आधीपासूनच हे डोक्यात शिरत आहे. हे आजूबाजूच्या वातावरणात आहे. या विषारी वातावरणाने वरील बळी घेतले आहेत.
जेव्हा कधी पालकांना विचारले की, तुमच्या मुलांबाबत काय व्हावे असे तुम्हाला वाटते? तेव्हा हमखास उत्तर येते की, तो चांगला नागरिक बनावा, चांगला माणूस बनावा.
जरा विरोधाभास पाहूया...
मेडिकलच्या विद्यार्थ्यांशी बोलताना त्यांनी सांगितले की त्यांना चांगला डॉक्टर बनायचे आहे.
मी विचारले चांगला डॉक्टर कोणाला म्हणता?
तर मुले म्हणाली की, जो जास्तीत जास्त लोकांना चांगल्यात चांगला उपचार देऊन बरा करतो तो.
सिल्वर मेडल मिळालेल्या त्या मेडिकलच्या विद्यार्थ्यांलाही चांगला डॉक्टर बनायचे असेल ना?
पण बनला का?
त्याच्या आधीच गेला.
चांगला नागरिक,
चांगला माणूस,
चांगला डॉक्टर,
चांगला व्यावसायिक...
आपण जेव्हा काहीतरी चांगले "करतो" तेव्हा बनतो. नुसत्या मार्कानी नाही बनत.
एका नववीतील मुलीला चाचणी परीक्षेत गणितात वीसापैकी १४ मार्क मिळाले म्हणून तिने आत्महत्येचा प्रयत्न केला.
माझ्याशी बोलताना तिचे पहिले वाक्य होते की, 'आय एम युझलेस'.
या मुलीला दहावीनंतर क्रीडा पत्रकार बनायचे आहे. त्यासाठी ती कलाशाखेला जाणार आहे.
मी विचारले की आर्ट्सला गणित असते का?
ती म्हणाली 'नाही'.
मी म्हटले की याचा अर्थ तू दहावी नंतर गणिताला टाटा करणार,मग तू गणितासाठी जीव का देत होतीस?
हे ऐकल्यावर तिलाही हसू आले.
काय आहे की 'गुणी मुलगी',
'भावंडात हुशार मुलगी',
'सर्वाची आवडती',
'९०% मिळायला हवेत हं'. या इतरांच्या
मनातील प्रतिमेला जपण्याचे तिला दडपण आले होते.
ही प्रतिमा आपण जपू शकलो नाही तर आपण युझलेस....!
मुलांमध्ये खूप क्षमता असते,
परंतु मार्कावर लक्ष केंद्रित
केल्यामुळे त्या क्षमतांना
'किंमत' दिली जात नाही.
आज जग जवळ आले आहे. अनेक शक्यता निर्माण झाल्या आहेत.
पालकांनी लक्षात घ्या की, हे "आपल्या" लक्षात न आल्यामुळे जेव्हा मुलांना कमी मार्क मिळतात तेव्हा "आपण" नकळत हिंसक होतो. मुलांच्या आत्मविश्वासावर घाला घालतो.
मार्कावरून मुलांची किंमत किंवा लायकी ठरवू नका. आपण जन्माला आलो ही एकच गोष्ट आपण जगायला लायक आहोत यासाठी पुरेशी आहे. आता जगताना काय करायचे याचा विचार करूया.
'थ्री इडियट' सिनेमातील मुलाखतीच्या प्रसंगात आजवर मार्कावरून आपली किंमत ठरवणारा,घाबरणारा मुलगा म्हणतो...
'जिंदगी में कुछ तो ठीकठाक कर ही लूंगा'..
हा आत्मविश्वास मुलांना द्या!
आवडली तर नक्की शेयर करा...!

सोमवार, १६ मार्च, २०१५

संदीप वासलेकर -अभ्यासपूर्ण लेख

संदीप वासलेकर यांची दूरद्दष्टी अधोरेखित करणारा अाणि तरूणांना मार्गदर्शन करणारा अतिशय अभ्यासपूर्ण लेख जरुर वाचावा ---

अनेक युवकांशी गप्पा मारण्याची संधी मला सतत मिळत असते. त्यात मला खूप आनंद मिळतो. आपण जे काही अनुभवलेलं आहे, ते वाटलं तर पुढच्या पिढ्यांतल्या अनेकांचा फायदा होईल, या विचारानं समाधानही मिळतं; परंतु अनेकदा युवकांचे स्वतःच्याच भविष्याबद्दलचे विचार ऐकून मन विषण्णही होतं. त्यांचा स्वतःवरच फारसा भरवसा नाही, असं वाटत राहतं.
बरेच युवक व्यवस्थापनक्षेत्रातली पदवी (MBA) मिळवून; विशेषतः फायनान्स या विषयात प्रावीण्य मिळवण्याचे बेत आखतात. अनेक जण बांधकाम क्षेत्रातले इंजिनिअर, तर काहीजण संगणकक्षेत्रातले प्रोग्रॅमर व इंजिनिअर होण्याची अभिलाषा बाळगून असतात. अनेक जण स्टॉक मार्केट, बॅंका व बहुराष्ट्रीय कंपन्यांमध्ये नोकरी शोधतात. काहीजण डॉक्‍टर होऊन एखादं हॉस्पिटल उभारण्याचा विचार करतात. अमेरिकेत स्थायिक व्हावं, असंही अनेकांच्या मनात असतं. हे करण्याची ज्यांची क्षमता नाही, ते एखाद्या बीपीओत अथवा सरकारमध्ये कारकुनी किंवा तांत्रिक काम शोधतात.
हे सगळं पाहिल्यावर मला वाटतं, की जग पुढं चाललं आहे; पण या युवकांना मागं मागं चालण्यातच आनंद मिळतोय की काय? की पुढं पाहून उडी घेण्याइतका यांचा स्वतःवरच विश्‍वास नाही? आजच्या समस्त युवक- युवतींना माझं आवाहन आहे ः ‘जरा पुढं येणारे बदल ओळखा व स्वतःचं भवितव्य बनवा.’
दुनिया अब बदलेगी, तकदीर बना ले
अपने पे भरोसा है तो ये दांव लगा ले
येत्या १५-२० वर्षांत होणारा एक मोठा बदल जलव्यवस्थापन या क्षेत्रातला असेल. भारतात व जगाच्या इतर भागांत पाण्याची भयंकर कमतरता भासेल. त्यामुळं पाण्याचं शुद्धीकरण, गढूळ पाण्यातून स्वच्छ पाण्याची निर्मिती, पाण्याचं सूक्ष्म व्यवस्थापन करून दर टन उत्पादन करण्यासाठी लागणारी गरज कमी करणं अशा पाण्यासंबंधीच्या क्षेत्रात खूप मोठा व्यवसाय करण्यास वाव मिळेल. १९८० च्या दशकात अशा छोट्या छोट्या सॉफ्टवेअर कंपन्या निघाल्या व त्यातून १९९० च्या दशकात ‘इन्फोसिस’, ‘विप्रो’, ‘आयगेट’ आदी सॉफ्टवेअर कंपन्या मोठ्या झाल्या. त्याप्रमाणे २०१५-२०२५ या काळात जलव्यवस्थापनासंबंधी व्यवसाय करणाऱ्या कंपन्या स्थापन होतील व २०१५-२०४५ च्या दरम्यान त्यांतल्या काही कंपन्या जगातल्या मोठ्या बहुराष्ट्रीय कंपन्या होतील.
युवकांनो, तुम्ही जर सॉफ्टवेअर प्रोग्रॅमर झालात, तर अजून १५-२० वर्षांनी पांढरेपेशे कामगारच राहाल; पण जर जलव्यवस्थापनात प्रावीण्य मिळवलं, तर अजून १५-२० वर्षांत तुम्ही जलसम्राट होऊ शकाल! मात्र, ते करण्यासाठी एका नवीन क्षेत्रात येण्याची हिंमत करा... व अपने पे भरेसा है तो ये दांव लगाना होगा ।
जलव्यवस्थेशी संबंधित असलेला दुसरा एक विषय म्हणजे कृषिसंशोधन. जे भारतीय युवक कमीत कमी पाण्यात, क्षारपाण्यात व कठीण परिस्थितीत कोणत्याही पिकाचं भरपूर उत्पादन काढतील, ते स्वतः तर संपन्न बनतीलच; पण लाखो लोकांवर ऐश्वर्याची उधळण करतील. या दिशेनं गेलात तर अमाप वाव आहे; पण तुमच्यात हिंमत आहे? ‘एक डाव लावण्याइतका’ स्वतःवर भरवसा आहे का?
... आणि राज्यकर्त्यांनो, युवकांना कृषिसंशोधनात येण्यासाठी प्रोत्साहन देण्याची दूरदृष्टी तुमच्यात आहे का? अथवा कृषिविद्यापीठाच्या जागेवर भूतकाळात जमा होणाऱ्या उद्योग-धंद्यांचे कारखाने काढण्यास परवानगी देण्याइतक्‍याच तुमच्या वैचारिक मर्यादा आहेत?
* * *
मी गेल्या काही लेखांत पर्यटनाचा उल्लेख केला होता. भारतात एक कोटीदेखील परदेशी पर्यटक दरवर्षी येत नाहीत. युरोपमध्ये १५ ते ६० कोटी येतात. भारतातील युवकांनो, तुम्ही पर्यावरण, इतिहास, संस्कृती यांचं ज्ञान प्राप्त करून त्याला कल्पक उद्योजकतेची जोड दिलीत तर भारताचं परकीय चलन ५० पट वाढेल इतका मोठा व्यवसाय तुम्ही करू शकाल. पण पुढं पाहण्याची हिंमत आहे का तुमच्यात? पर्यटन म्हणजे केटरिंग नव्हे.
पर्यटनासाठी लागणारी स्वच्छता व पायाभूत सोई तातडीनं वाढवण्याची सरकारकडं मनीषा आहे का? स्वच्छता म्हणजे रोज पहाटे पाच वाजता नगरपालिका व स्थानिक स्वराज्य संस्थेच्या कामगारांनी खरोखर रस्त्यावर व चौकात जाऊन केलेली सफाई. काही प्रसिद्ध व्यक्तींनी संध्याकाळी पाच वाजता टीव्हीसमोर मारलेली, वरवर दिसणारी केलेली सफाई नव्हे! युवकांना माझा एक साधा प्रश्न आहे. बांधकाम अभियंता बनून झाडं तोडून, डोंगर सपाट करून, अर्धवट रिकाम्या असलेल्या इमारती बांधण्यात तुमचा उत्कर्ष आहे? की सुंदर झाडं, बगीचाभोवती स्थानिक इतिहासाला व संस्कृतीला उजाळा आणणारी छोटी हॉटेलं व प्रेक्षणीय स्थळं तयार करून तिथं मोठ्या प्रमाणात पर्यटक आणण्यात तुमचा जास्त उत्कर्ष आहे? उतर सोपं आहे.... पण ‘एक डाव लावण्या’साठी आत्मविश्‍वासाची कमतरता आहे.
* * *
येत्या काही वर्षांत तंत्रज्ञानात बदल होऊन ३-D प्रिंटिंगसारखं नवं तंत्रज्ञान वापरलं, तर तुम्ही अनेक नवीन प्रकारच्या वस्तूंचं उत्पादन करणारे कारखाने अगदी कमी भांडवलात सुरू करू शकाल. ठाण्यात एक करण चाफेकर नावाचा २४-२६ वर्षांचा मुलगा आहे. त्याच्याकडं इंजिनिअरिंगची पदवी नाही; पण तो घरात बसून ३-D प्रिंटिंगचं मशिन तयार करतो. बाकीचे लोक ३-D वापरून वस्तू कशा बनवता येतील ते पाहतात; पण करण चाफेकर हा जगातला सर्वांत अद्ययावत असं मशिनच स्वतः तयार करतो. त्यानं या खटाटोपाला १८-२० वर्षांचा असताना सुरवात केली. त्या वेळी त्याचं भांडवल होतं सुमारे एक लाख रुपये.
कोणत्याही गोष्टीचं उत्पादन करायचं म्हणजे भरमसाठ प्रमाणात माल निर्माण करून कमीत कमी किमतीत विकायचा हा आपल्याकडं गोड गैरसमज आहे. जगातल्या घड्याळांच्या उत्पादनापैकी फक्त तीन टक्के उत्पादन स्वित्झर्लंडमध्ये होतं; परंतु स्वित्झर्लंडचे घड्याळ-उत्पादक ९० टक्के आवक कमावतात. कमीत कमी उत्पादन करून जास्तीत जास्त अर्थार्जन कसं करता येईल, यात स्वित्झर्लंडसारख्या देशाचा हातखंडा आहे.
भारतातल्या युवकांनो, तुम्हीसुद्धा नवीन प्रकारचं उत्पादन करा. कल्पकतेच्या जोरावर कमीत कमी भांडवलात जास्तीत जास्त संपन्न बना. मात्र, असं करायचं असेल, तर नावीन्यपूर्ण विचार, परिश्रम करण्याची हिंमत करा.
* * *
येत्या काही वर्षांत सौर ऊर्जा, अन्नधान्यापासून विविध पदार्थ बनवणं, धान्याचा साठा करण्याचं तंत्रज्ञान, अनेक प्रकारचे प्रशिक्षण अशा अनेक अभिनव वाटा समोर येतील. त्यांवर तुम्ही मार्गक्रमण करणार की केवळ MBA (finance) आणि सॉफ्टवेअर प्रोग्रॅमर होण्याचा संकुचित विचार करणार?
ज्यांना इंजिनिअर होण्यात खरच रस आहे, त्यांच्यासाठी भारत सरकारनं अवकाश तंत्रज्ञानाचा नवीन मार्ग खुला केला आहे. कुणीही विद्यार्थी अथवा विद्यार्थिनी ‘इंडियन इन्स्टिट्यूट फॉर स्पेस टेक्‍नॉलॉजी’ या संस्थेची स्पर्धापरीक्षा देऊन तिथं प्रवेश मिळवू शकते. तिथं यश मिळालं तर ‘इस्रो’मध्ये काम करण्याची संधी मिळेल. मंगळयान, चांद्रयान, चंद्रावर भारतीय व्यक्‍तीचं वास्तव्य अशा प्रकल्पांत काम करण्याची संधी मिळेल. इंजिनिअर बनून चंद्रावर अथवा मंगळावर भारताचे
वाहतूक-संबंध निर्माण करण्यात जास्त मजा आहे, की इंजिनिअर झाल्यावर व्यवस्थापनात दुसरी पदवी घेऊन बॅंकेत काम करून चार बेडरूमच्या घरात राहण्यात जास्त मजा आहे?
* * *
अवकाश तंत्रज्ञानाइतकीच इतरही अनेक मजेशीर क्षेत्रं आहेत. अलीकडं भारतानं विघटनावर आधारित अणुऊर्जा निर्माण करण्यासाठी मोठे प्रयत्न सुरू केले आहेत. त्यासाठी ओबामा, पुतीन, टोनी ॲबेच यांच्याशी मोठे करार केले गेले आहेत. येत्या काही वर्षांत त्यानुसार भारत अब्जावधी डॉलरची गुंतवणूक करेल. दुर्दैवानं त्यातली बरीचशी गुंतवणूक निष्प्रभ होण्याचा धोका आहे. येत्या १५-२० वर्षांत विघटनाऐवजी अणुमीलनावर आधारित नवीन अणुशक्ती उदयाला येईल. त्या साठी वेगळं विज्ञान व तंत्रज्ञान लागेल. आज १५-१६ वर्षं वय असलेल्या मुला-मुलींनी जर अणुमीलन तंत्रज्ञान आत्मसात केलं, तर येत्या १०-१५ वर्षांत त्यांना भारतात व जगात प्रचंड मागणी येईल. मात्र, एका नवीन दिशेनं जाण्यासाठीचा भरवसा स्वतःवर आहे का?
इथं उल्लेख केलेल्या विषयांशिवाय इतरही अनेक असे मार्ग आहेत, की जर युवकांनो, तुम्ही हिम्मत करून आयुष्याचे फासे टाकले व त्याला मेहनतीची जोड दिली, तर तुम्हाला कधीही काहीच कमी पडणार नाही. भौतिक गोष्टी तर मुबलक असतीलच; पण आयुष्य रंगतदारपणे व धडाडीनं जगण्याचा आनंदही खूप मिळेल.
* * *
मी काही हे स्वप्नरंजन करत नाही. माझा स्वतःचा अनुभव खूप सकारात्मक आहे. १९८०-८१ च्या दरम्यान म्हणजे, अर्थव्यवस्थेचं उदारीकरण होण्याच्या एक दशक आधी रिझर्व्ह बॅंकेची परदेशी-प्रवासावर अनेक बंधनं असण्याच्या युगात मी इंटरनेटशिवाय; इतकंच काय तर पुस्तकांशिवाय, ‘आंतरराष्ट्रीय संबंध’ या नवीन विषयाची बांधणी मनात केली. डोंबिवलीतल्या काकूशेटच्या चाळीत रात्री लेंगा घालून मी फेऱ्या मारत मारत व मन आणि हिंमत ही केवळ दोन साधनं वापरून आराखडे बांधले. ३०-३५ रुपयांची आतापर्यंत गुंतवणूक करून काही लेटरहेड छापली व ६०-७० देशांत कार्य पसरवलं! पैसे, तंत्रज्ञान, साधनं यापैकी काहीही नसूनही कसलीच कमतरता मला कधी भासली नाही. कारण, मी स्वतःलाच दिवस-रात्र सांगत राहिलो... (साहिर लुधियानवी आणि गीता दत्त यांचं स्मरण करून...)
‘तदबीर से बिगडी हुई तकदीर बना ले
अपने पे भरोसा है तो ये दांव लगा ले
लगा ले, दांव लगा ले ।’

शुक्रवार, २७ फेब्रुवारी, २०१५

......वहिनी

वहिनी अगदी पारंपारिक पद्धतीने आली आणि बोहल्यावर चढली निमूट सप्तपदी पूर्ण करून दादाचा हात धरून विना तक्रार दादाच्या साध्या घरात आली , सामावली... पण तरी माहेर काही तिचं सुटलं नाही. सासरी जे घडेल त्याच्या वरचढ तिच्या माहेरी घडलेलं असायचं. त्यात कुणाला कधी खटकलं नाही, कारण एरवी तिचं वागणं अगदी सालस आणि समजूतदार होतं.. तिचं माहेरही होतच तसं तालेवार; त्यानी हसतमुखाने मुलगी या साध्या घरी दिली ती केवळ माणसं बघूनच. त्यामुळे त्यांच्याकडूनही कधी आगाऊपणा झाला नाही की अवमान झाला नाही. वर्षातून दोनदा वहिनी माहेरी जायची . त्यात एकदा दादा तिला आणायला जायचा...हे आता आमच्या लहानपणापासून माहीत झालं होतं. ती माहेराहून आली की पुढचे काही दिवस तिच्या बोलण्यातून सतत माहेरचे वारेजंग दाखले ऐकावे लागायचे.. अर्थात ते ऐकण्यासारखेच असायचे. त्यांचा भलामोठा वाडा, त्यांची लांबचलांब पसरलेली बाग, फुलांचा ढीग, बागेशी येणारे मोर, वाट चुकून आलेली हरणं सगळंच स्वप्नवत वाटावं असं ! म्हणजे ही स्केटींग करण्यात मनमुराद वेगावर स्वार होणारी मुलगी दादाच्या सोबत इथल्या घरात स्थिरावलीच कशी? याचं आश्चर्य वाटतं. मधे तिचे भाऊ लंडनला शिक्षण पूर्ण करून आले आणि माहेरच्या गप्पा आणीकच वाढल्या... आम्हालाही ते ऐकायला आवडायचंच कारण तो परिसर, ती माणसं आम्हाला काही परकी नव्हती.. मी दहावीत नापास झालो तेव्हा आईचं काही न ऐकता वहिनी मला तिच्या माहेरी घेऊन गेली होती. म्हणाली,"आता चार दिवस माणसं येऊन उगीच भंडावून सोडतील..." चित्रपटात कसं पाहुणे आले की ती घरची बाई नोकराला सांगते- "इन्हें इनका कमरा दिखाओ.." किंवा जवळचा कोणी असेल तर "आओ, मैं तुम्हे तुम्हारा कमरा दिखाती हूँ" असं म्हणून दृश्यातून एक्झीट घेते.. पन्नाशी उलटली तरी मला या वाक्याचं अजूनही अप्रूप वाटतं.. वहिनीचं माहेरही तसंच चौसोपी होतं! त्यात वहिनी माहेरची मोठी लेक! त्यामुळे तिनेच त्या घराला एक शिस्त लावली होती.. मी वहिनीचा पाहुणा म्हणून माझीही त्या घरात खूप बडदास्त ठेवली गेली,मलाही माझी वेगळी खोली मिळाली होती. माझी "दहावी नापास होणं" एका अर्थी "सेलिब्रेट" केलं जात होतं.. म्हणजे एकूण काय अशी आमची मेघना वहिनी आणि तिचं माहेर हे आमच्या साठी एक अप्रूपच होतं.. मधल्या वर्षात दादाने पण खूप प्रगती केली. वहिनीच्या माहेराशी तुलनाच होऊ शकत नाही, पण तरी आमच्या परीने त्याने आसमान को हाथ छू लिये... पण एक जाणवायला लागलं वहिनीचं माहेराविषयी बोलणं कमी झालं. कधी बोललीच तरी त्यात पहिल्या सारखा आग्रह राहिला नव्हता. मध्ये तिच्या माहेरचा जुना वाडा पाडून त्याहून आलिशान बंगला बांधला गेला. दोन्ही भावांची आॅफिसेस बंगल्याच्या आवारातच समाविष्ट केली होती... वास्तुशांतीला मावशी सकट सगळेजण गेले होते. मलाही बोलावलं होतं पण जायला जमलं नाही. पण तिथूनच वहिनी एकदम गप्प झाली... शेवटी न राहवून मी वहिनीला विचारलंच, "म्हंटलं, हल्ली तू माहेरच्या घराबद्दल भरभरून बोलत नाहीस?" ती खिन्नपणे म्हणाली,"काय बोलू?" "काय झालं?" मी विचारलं. ती म्हणाली,"तसं पाहिलं तर काहीच झालं नाही.. सगळं रीतीला धरून झालं पण ती रीत मला मान्य करायला त्रास होतोय." क्षणभर गप्प राहून ती म्हणाली,"आम्ही मुली सासरी येऊन माहेर मनात जपत असतो. आपण आता त्या घराला परके झालो हे आमच्या लक्षातच येत नाही...आणि माहेरचे लेक परकी झाली हे गृहीतच धरून चलतात... खूप यातनामय आहे हे!" "वहिनी, नीट सांग." मी काकुळतीला येत म्हणालो.. तशी ती म्हणाली, "काही नाही रेsssss आधी वाडा होता त्यात माझी स्वत:ची खोली होती.. मला माझ्या खोलीचं कौतुक होतं. घरचेही त्या खोलीला ताईची खोलीच म्हणायचे." "मग आता?" मी नं राहवून विचारलं. "आता इतका आलिशान बंगला बांधला. एक मजला वाढवला पण त्यात मला कुठेच जागा नाही.... म्हणजे शंतनू (धाकटा भाऊ) आता दहा बारा वर्ष लंडनला जायचाय तरी त्याची रूम आहे; ...आईबाबांची रूम असूनही आईची एक वेगळी रूम आहे, दादाच्या दोन्ही मुलांना वेगवेगळ्या रूम्स .. पण ताईची जागा या घरात अबाधित आहे असं कोणालाच वाटलं नाही.. मी सहज विचारून गेले 'माझी रूम?' तर शंतनू म्हणाला,'गेस्टरूम आहे ना... शिवाय स्टडीरूम आहेच.' जागा होती पण सामाऊन घेणं जे म्हणतात ते त्यांच्या लक्षातही आलं नाही... मग मी मनापासून या घराकडे वळले या घरची होऊन गेले.. पण ही रीत मी मोडेन आपण जेव्हा बंगला बांधू. मी छकुलीचं लग्न झालं तरी तिची रूम तिला हवी तशी राखून ठेवेन... गेस्टरूम मधे पाहुणे उतरवायचे... आपल्या लेकीबाळी नाही. त्या दुसर्‍या घरी गेल्या तरी... त्या आपल्याच असतात." ......वहिनी भरभरून बोलत राहिली मी ऐकत राहिलो... - चंद्रशेखर गोखले...

उसना ऊजेड

आज मी एक गोष्ट पोस्ट करत आहे...
मनापासुन वाच... गोष्टीच नाव आहे,
"उसना ऊजेड" एका गृहस्थाकडं त्याचा एक आंधळा मित्र गप्पा मारायला आला होता. गप्पा इतक्या रंगल्या की, अंधार कधी पडला ते त्या सद् गृह्स्थाला कळलेही नाही. मग मित्र जायला निघताच त्यानं त्याच्या हाती कंदिल दिला आणि तो मित्राला म्हणाला,"बाहेर खुप अंधार आहे.त्यामुळे तू हा कंदील घेवुन जा."
यावर तो आंधळा मित्र आश्र्चर्यान म्हणाला, "अरे बाबा, मी तर असा ठार आंधळा आहे.मला अंधार आणि उजेड सारखेच.मला या कंदिलाचा काय उपयोग…?
"हा कंदील तुझ्या साठी नाहीच. डोळस माणसासाठी आहे.या उजेडा मुळं कुणीही वाटसरू तुझ्या अंगावर आदळणार नाही."तो सद् गृहस्थ म्हणाला.
हे आंधळ्या मित्राला पटलं. तो कंदील घेवुन चालू लागला.
मात्र थोड्याच वेळात एक माणुस त्याच्या अंगावर आदळला.संतापानं आणि आश्र्य्चर्याँन आंधळा मनुष्य ओरडला,"अरे , अरे, काय चाललंय तुझं ? माझ्या हातातला हा पेटता कंदील तुला दिसत नाही का ? " त्यावर जास्तच आश्च्यर्यान तो वाटसरू म्हणाला ," अरे भाऊ, तुझा कंदील कधीच विझून गेलाय.हे तुझ्या लक्ष्यात नाही आलं…?"
हे ऐकताच आंधळा मोठ्यानं हसला आणि म्हणाला, नाही लक्ष्यात आलं. पण आज एक गोष्ट मात्र कळला...
"उसना घेतलेला उजेड फार काळ आपल्या उपयोगी पडत नाही…"

आंतरजालावरून साभार 

रविवार, २२ फेब्रुवारी, २०१५

लग्न लग्न म्हणजे काय असतं?

लग्न लग्न म्हणजे काय असतं?
त्याच्या मनातल्या विचारांचं
तिच्या चेहऱ्यावर प्रतिबिंब असतं..
तिच्या प्रश्नाआधी
त्याचं उत्तर तयार असतं..

लग्न लग्न म्हणजे काय असतं?
त्याला लागताच ठसका
तिच्या डोळ्यांत पाणी तरळतं
तिला लागताच ठेच
त्याचं मन कळवळतं...
लग्न लग्न म्हणजे काय असतं?
तिने चहा केला
तर त्याला सरबत हवं असतं
त्याने गजरा आणला की
नेमकं तिला फूल हवं असतं..
लग्न लग्न म्हणजे काय असतं?
त्याच्या बेफिकिरीला
तिच्या जाणिवांचं कोंदण असतं...
तिच्या खर्चाला
त्याच्या खिशाचं आंदण असतं...
लग्न लग्न म्हणजे काय असतं?
त्याच्या चुकांना
तिच्या पदराचं पांघरुण असतं..
तिच्या दुःखाला
त्याच्या खांद्याचं अंथरुण असतं...
लग्न लग्न म्हणजे काय असतं?
कधी समझोता तर
कधी भांडण असतं
तो चिडला तरी
तिनं शांत राहायचं असतं
कपातल्या वादळाला
चहाबरोबर संपवायचं असतं..
लग्न लग्न म्हणजे काय असतं?
कधी दोन मनांचं मीलन असतं..
तर कधी दोन जिवांचं भांडण असतं..
एकानं विस्कटलं तरी
दुसऱ्यानं आवरायचं असतं
संकटाच्या वादळाला
दारातच थोपवायचं असतं.
लग्न लग्न म्हणजे काय असतं?
प्रेमाचं ते बंधन असतं
घराचं ते घरपण असतं
विधात्यानं साकारलेलं
ते एक सुंदर स्वप्न असतं!

आंतरजालावरून साभार