रविवार, ७ फेब्रुवारी, २०१६

मला भेटलेली माणसे -गावंडे सर

लहानपणी सातवीत असताना एका पुस्तकातून कॉपी करून एक निबंध लिहिला होता "माझा आवडता छंद - माणसे जोडण्याचा " त्यावेळी फारसे कळत नव्हते पण माझ्या शिक्षिका म्हणाल्या "तुझा निबंध तू कोठूनतरी कॉपी केला आहेस हे माहित आहे आम्हाला पण तू जो विषय निवडला आहेस छंद म्हणून तो आम्हाला खूप आवडला म्हणून तुला बक्षीस. अशीच चांगली माणसे जोडत जा". तेव्हापासून चांगल्या माणसांना जोडत राहणे आणि त्यांना भेटणे खूप आवडते मला मग ते शाळा किंवा कॉलेज मधील जुने मित्र असो किंवा ऑफिसमध्ये किंवा ऑफिसच्या कामानिमित्त भेटलेली माणसे असो.एवरेस्ट मध्ये काम करताना गावंडे सरांशी ओळख झाली. सेल्स टैक्स विभागात मोठ्या हुद्द्यावर राहून निवृत्त झालेले. वय वर्ष कदाचित ७० वर्षच्या पुढे असेल पण ज्या वयात लोक निवृत्त होऊन आराम करत असतात त्या वयात ते अजूनही तारुण्याच्या जोमाने आणि उत्साहाने सेल्स टैक्स सल्लागार म्हणून एवरेस्ट सारख्या अजून तीन- चार कंपन्या मध्ये ते काम करत आहेत. त्याचे इंग्रजी वरचे प्रभुत्व प्रचंड आहे आणि वाचन सुद्धा तितकेच दांडगे. सल्लागार म्हणून काम करत असले तरी कुणाला कामाशिवाय सल्ला देणे त्यांना आवडत नाही. आपण फक्त चांगले काम करायचे जर आपले काम चांगले असेल तर आपल्याला लोक फॉलो करतील. सतत उपदेश द्यायची गरज नाही.असे त्याचे म्हणणे असते. त्याची सर्वात आवडलेली गोष्ट म्हणजे "कुठलेही काम करताना ते fashion म्हणून करू नका तर passion म्हणून करा".एवरेस्ट मध्ये असताना त्याचा पाय सुजला होता म्हणून त्यांना भेटायला घरी गेलो होतो तेव्हा वाटले ते सल्लागार मधून सुद्धा लवकर निवृत्त होतील पण अजूनही इतक्या वर्षानंतर थोडे काम केले असले तरी अजून सुद्धा त्याचे काम करणे सुरूच आहे. तुम्हाला आदर्श म्हणून नेहमी मोठ्या मोठ्या व्यक्तीकडे बघायला हवे असेच नाही.आपण रोज अनेक माणसे भेटत असतो. काहीजण आपल्याला त्याच्या कामातून प्रेरणा देतात तर काही आपल्या वागण्यातून सकारत्मक विचार पसरवत असतात आपण फक्त डोळे आणि कान उघडे ठेवून ते घ्यायचे… 

एका विधवेचे नवऱ्याला पत्र

एका विधवेचे नवऱ्याला पत्र.
प्रिय -----
काल तुझा अकाली मृत्यू झाला. वय 41 फक्त. म्हणजे आयुष्यात स्थिरस्थावर होऊन आनंद उपभोगण्याचे , मुलांबरोबर फिरण्याचे, खेळण्याचे ,बायकोबरोबर गप्पगोष्टी, थट्टामस्करी करण्याचे वय. परंतु त्या सुखाला तू मुकालासच पण या आनंदाला तुझी बायको मुलंही पारखी झाली.
काय कारण होतं या सगळ्याचं? तू खोट्या आनंदात रममाण झाला होतास. त्यामुळे खऱ्या आनंदाला तू मुकतो आहेस याचे तुला भानच राहिले नाही.

लग्न झाल्यापासून पाहतेय, तू कायम मित्रांच्याच गराड्यात cheers करत असायचास. मित्र असावेतच, पण आपलं कुटुंब सुद्धा आहे, त्याबद्दल आपली जबाबदारी सुद्धा आहे याचा तुला विसर पडला होता.
शिवाय रोज रात्री बाटली घेऊन घरी बसणे होतेच. त्यामुळे आपल्या मुलांवर काय परिणाम होतो याची तू चिंताच करत नव्हतास. रोज रात्री 9 नंतर बाबा आपले नाहीत याची त्यांना जणू सवय लागली होतीच, पण तुझी भीतीही वाटत होती. बायकोवर हात उगारणे , भांडणे हे त्यांच्यासाठी नित्याचेच झाले होते. आपली मुलं कितवीत आहेत, त्यांना काय हवे-नको, याची तुला परवाच नव्हती. तू आणि तुझे मित्र.
दारू हि औषधी आहे, हृदयविकार दूर ठेवते वगैरे पेपर मधली माहिती तू दाखावायाचास, परंतु त्याच दारूमुळे आपल्यातलाच दुरावा वाढलेला तुला समाजालाच नाही किंवा समजून घ्यायची तुझी इच्छाच नव्हती. जर हि बाटली एवढा आनंद देणारी, औषधी असेल तर ती मी आणि मुलांनी घेतली तर तुला चालेल का?

अधेमध्ये तुला प्रेमाचे भरते यायचे व तू दारू सोडायचे ठरवायाचास, परंतु परत मित्रच आडवे यायचे. कुठच्या तरी आनंदात किंवा कोणाच्या तरी दु:खात तू परत त्यांच्या बरोबर बसायचास, कि मग पुन्हा सर्व सुरु. मित्राला परत परत दु:खात लोटणारे असले कसले रे हे मित्र? जीवनात आनंद मिळवण्याचे अनेक चांगले मार्ग आहेत. परंतु तुम्ही सर्वांनी मात्र वाईट मार्गच निवडला. दारू पिणं सोडून बघितल्यास यातले अर्ध्याहून अधिक मित्र गायब झाले असते.

तुझी आजारपणे चालू झाली आणि घराची आर्थिक विवंचना अजूनच वाढली.तुझ्या पोटात झालेले पाणी काढणे, लिवर ची सूज उतरवायला औषधे घेणे, हे सोपस्कार चालू झाले. माझ्या सुद्धा ओफिचे ला दांड्या चालू झाल्या. हौसमौज करणे दूरच, मुलांची फी सुद्धा वेळेवर भरली जात नव्हती.
तुझ्या शेवटच्या आजाराने तर डोक्यावर कर्ज करून ठेवले. तू बरा होणार नाहीस माहित असून सुद्धा तुझ्या औषधोपचाराचा खर्च थांबवला नाही आम्ही.

सरकार ला सुद्धा दारूबंदी नको आहे कारण त्यांचे फक्त मिळणाऱ्या महासुलाकडेच लक्ष आहे. पण माणसाची काम करण्याची ताकद कमी होणे, आजारपण वाढणे यामुळे होणारे नुकसान सरकारला दिसत नाही का? शिवाय नवरा/मुलगा/वडील गमावणे याची किंमत पैश्यात कशी मोजणार आहे हे सरकार?
आता तुझ्या आई वडिलांची सेवा,मुलांचे शिक्षण व संस्कार हे सर्व माझी एकटीची जबाबदारी झाली आहे.ती मी पार पाडीनच पण महत्वाचे म्हणजे माझ्या मुलांना या ‘एकच प्याला’ पासून दूर ठेवणे माझ्या दृष्टीने फार महत्वाचे आहे.

पुढच्या जन्मात मला तूच नवरा म्हणून हवा आहेस, परंतु तुझ्या हातात ग्लास नसेल तरच.
तुझीच प्रिय

(आंतरजालावरून साभार )

शनिवार, ३० जानेवारी, २०१६

छोट्या गोष्टी

आमच्या बिल्डिंग मध्ये एक गृहस्थ आहेत. ठाण्याला एका मोठ्या कंपनीमध्ये एका मोठ्या हुद्द्यावर ते काम करतात.लवकरच ते निवृत्त होणार आहेत.माझे ही ऑफिस ठाण्याला असल्यामुळे गेली दोन-तीन वर्ष मी त्यांचा दिनक्रम बघतो आहे. त्याचे ऑफिस बहुतेक सकाळी ८ वाजता असते पण ते सकाळी ६ वाजताच घर सोडतात आणि ठाणे स्टेशनसमोरील आपल्या नेहमीच्या आवडत्या स्टाॅलवर नाश्ता करतात. बरीच वर्ष ते त्याच्याकडे नाश्ता करत असल्यामुळे त्या विक्रेत्याची आणि त्याची खूप चांगली ओळख झाली आहे.हल्ली तर तो विक्रेता ते आले कि घरी जास्तीच्या नाश्त्याचे सामान आणायला जातो तेव्हा हे गृहस्थ त्याचा स्टाॅल बघतात आणि कसलाही संकोच न बाळगता येणाऱ्या प्रत्येक गिऱ्हाईकाला हवा तो नाश्ता प्लेट मध्ये भरून देतात आणि बरोबर पैसे घेतात. विक्रेता पुन्हा आला कि त्याला सर्व हिशोब देऊन ते आपल्या ऑफिसच्या बसकडे निघतात. तसे बघाल तर ही गोष्ट खूप साधी वाटेल पण आजकाल जिथे धावपळीचे जीवन जगत असताना आनंदासाठी प्रत्येक गोष्ट मोजली जाते किंवा त्याचा काही मोबदला द्यावा लागतो तिथे अशी काही माणसे छोट्या छोट्या गोष्टी करून 'गम्मत', 'मजा', 'आनंद', 'सुख', 'समाधान' असे सर्व काही अनुभवत असतात आणि ते सुद्धा अगदी सहजच.कृपया 'किती' ते विचारू नका.

मंगळवार, २६ जानेवारी, २०१६

आम्ही शाळकरी १९९४ चौथे स्नेह संमेलन

आम्ही शाळकरी १९९४ चौथे स्नेह संमेलन.
आज सकाळी ज्या आतुरतेने मी तयारी करून माझ्या शाळेत जात होतो ते बघून माझी बायको म्हणाली " लहान होतात तेव्हा तरी अशी तयारी करून जात होतात का?" खरंच तेव्हा एवढे विशेष वाटायचे नाही.आई सकाळी सकाळी उठवून "अरे आज झेंडावंदन आहे ना?… जायचे आहे कि नाही शाळेत? म्हणून तगादा लावून शाळेत पाठवायची. त्या वेळी शाळेत जाण्यापेक्षा त्या दिवशी असणाऱ्या सुट्टीचा आनंद विशेष असायचा पण आता मात्र १५ ऑगस्ट आणि २६ जानेवारी ची ओढ जास्त असते.शाळा हा माझा नेहमीचा जिव्हाळ्याचा विषय राहिला होता, आहे आणि राहणारा आहे त्यामुळे पुन्हा शाळेत येणं हे नेहमीच माझ्या साठी खूप खास असते .आज सुद्धा पुन्हा आपल्या शाळेत तसेच वर्गामध्ये बाकांवर बसून आपल्या आवडत्या शिक्षक आणि मित्रांशी केलेल्या गप्पा मस्तच वाटल्या.वयाने मोठ्या झालेल्या शरीरातल्या मनाला परत एकदा लहान व्ह्यायची संधी मिळाली.आपल्या माजी विद्यार्थ्यांना पाहून आपल्या शिक्षकांना झालेला आनंद सुद्धा त्याच्या चेहऱ्यावर दिसत होता. त्यांनी स्वतःहून केलेले आमचे स्वागत आणि दिलेला चहा नाश्ता त्यामुळे खंरच माझे मन खूप भरून आले.किशोर नेहमी जाता जाता एक तरी शेर किंवा कविता टाकत जा असे सांगत असतो आणि मी नेहमीप्रमाणे ते ऎकत नाही पण आज एक कविता आठवली ती खाली टाकतो आहे.
आठवला तो वर्गातला फळा,
संगतीने मग शिक्षेच्या कळा,
दाटून आला माझा गळा,
पुन्हा भेटता माझी शाळा..




रविवार, १७ जानेवारी, २०१६

एका ट्रीपची गोष्ट

खर म्हणजे श्रीक्षेत्र खंडेराय, मुळगाव बदलापूर येथे जायचे नाताळच्या सुट्टीमध्येच ठरले होते पण काही कारणाने ते होऊ शकले नाही. पण २०१६च्या पहिल्या दिवशी म्हणजे , एक तारखेला काहीही करून आपण जायचचे असे मी बदलापूर मध्ये राहत असलेल्या मयुरेश देव ला सांगितले त्याप्रमाणे मी माझ्या ऑफिस/कॉलेज/शाळकरी मित्रांना विचारले "येताय का?" म्हणून. पण कोणी फारसा प्रतिसाद दिला नाही. शेवटी ३१ डिसेंबरला संध्याकाळी ट्रेकिंगची आवड असलेल्या मयुरेश पुरोला फोन केला तर त्याने प्रथम नकार दिला पण अर्ध्या तासाने परत फोन करून येतो असे म्हणाला. तसा तो सुद्धा अजून काही जणांना घेऊन येणार होता. पण १ तारखेला सकाळी तो एकटाच  ठाण्यावरून डोंबिवली मध्ये आला मग येणारी कर्जत गाडी पकडून आम्ही बदलापूर मध्ये आलो तर मयुरेश देव आधीच आमची वाट बघत होता. बदलापूर पूर्वेला एसटी ची वाट पाहत होतो तर तिथून सहा सीटर रिक्षा जाताना दिसली. आम्ही त्याला मुळगावला आम्हाला खंडोबा मंदिर येथे जायचे आहे सांगितले तर तो "चला रिक्षात बसा सोडतो " म्हणाला. जेव्हा आपण एखादी गोष्ट जिद्दीने करतो तेव्हा सगळ्या गोष्टी आपोआप जुळून येतात हा अनुभव पुन्हा एकदा आला . रिक्षाने आम्हाला मुळगाव येथील मंदिरात जायच्या वाटेवर सोडले. तिथून थोडीशी पायपीट करून डोंगराच्या पायथ्याशी आलो. तिथून वर जाण्यासाठी ५०० पायऱ्या आहेत रुंदीला एक पायरी दोन पायऱ्याइतकी रुंद असल्याने चढायला थोडी दमछाक  होत होती पण सकाळच्या थंडीमुळे दमायला होत नव्हते. आजूबाजूला पक्षांचा होत असलेला किलबिलाट आणि सभोवताली दिसणारे नैसर्गिक सौंदर्य यामुळे मन प्रसन्न वाटत होते. मयुरेश देव मधून मधून दमून विश्रांती घेत होता. तेव्हा मी आणि पुरो लगेच आजूबाजूचा निसर्ग फोटो मध्ये कैद करत होतो. अर्धा तास चढून झाल्यावर शेवटी मंदिरात पोहचलो गेल्या वेळी आलो होतो तेव्हा जाधव नावाचे पुजारी होते पण आता मात्र कुणीच नव्हते. श्रीखंडोबा हे  मयुरेश पुरोचे कुलदैवत असल्यामुळे त्याने खणखणीत आवाजात खंडोबाच्या नावाने आरोळी ठोकली. दर्शन घेऊन आम्ही मंदिराच्या कट्ट्यावर बसून मयुरेश देवने आणलेले लाडू खाल्ले आणि समोरचे अद्दभूत सौदर्य डोळ्यात साठवत बसलो.  मंदिराच्या परिसरातून दिसणारे बारवी धरण,कानोर गाव व सोनार गाव मस्त वाटत होते.परत खाली येताना फारसा त्रास जाणवला नाही पण भुका मात्र लागल्या होत्या. खाली आल्यावर मुरबाड रोडच्या बाजूला असलेल्या वैजयंती धाब्यावर मस्त पैकी मसालेदार मिसळ आणि वडापाव खाल्ला.वडापाव बरोबर दिलेला ठेचा सुद्धा झणझणीत होता.अश्या प्रकारे नवीन वर्षाची पहिली सकाळ सार्थकी लागली.

बुधवार, १६ डिसेंबर, २०१५

पालकांची शाळा

पालकांची शाळा 

मुलं लहान होती तेव्हा त्यांना घेऊन फिरायला निघाले की येणाऱ्या-जाणाऱ्यांच्या नजरा माझ्यावर हमखास खिळत. मुलं तिळी आहेत हे कळल्यावर तर अर्धे लोक माझ्याकडे अनुकंपेने तर अर्धे 'काय ग्रेट बाई आहे ही' अश्या नजरेने बघत. 'तीन-तीन मुलांना कसं हो मेनेज करता एकटीने' हा प्रश्न मला हमखास विचारला जायचा, आणि ह्या प्रश्नाला माझं एकच उत्तर असायचं कायम, 'खरंतर हा प्रश्न तुम्ही माझ्या मुलांना विचारला पाहिजे, की ते तिघं कसं मेनेज करतात एकट्या आईला?'

असं मानलं जातं की आई ही मुलांची पहिली गुरु असते. काही अंशी ते खरंही आहे,  आयुष्यातले सगळे पहिले धडे आईच्या मांडीवरच तर आपण गिरवतो. पण मूल आईकडून शिकतं तेव्हढंच ते आईला शिकवतंही. मुलंही आईची गुरु असतात हेही तितकंच खरंय. रोजच्या आयुष्यातला प्रत्येक क्षणनक्षण समरसून जगताना, पडलेल्या लाख प्रश्नांची उत्तरं शोधताना, आपल्या कुतूहलाच्या तेजस्वी, लखलखीत भिंगातून आसपासच्या प्रत्येक गोष्टीकडे बघताना एखादं मूल त्याच्या आईला किती मौल्यवान धडे देत असतं! फक्त आपली शिकायची तयारी मात्र हवी! मी ह्या बाबतीत खरंच भाग्यवान आहे कारण एकाहून एक सरस असे तीन इवले गुरु माझ्या घरात आहेत! माझी मुलं आता नऊ वर्षांची आहेत. मी मुलांना काय शिकवलं हे महत्वाचं नाहीये पण ह्या नऊ वर्षात एक पालक म्हणून मी मुलांकडून बऱ्याच गोष्टी शिकले. माझ्या तिळ्या मुलांच्या चष्म्यातून जगाकडे बघता बघता आई म्हणून माझ्याही नकळत मी घडत गेले. प्रगल्भ होत गेले. त्या प्रवासातले हे काही महत्वाचे धडे. 

गोष्टी महत्वाच्या नसतात, माणसं महत्वाची असतात 

मुलं चार-साडेचार वर्षांची असताना एक दिवस अर्जुनने अनन्याच्या आवडत्या पुस्तकावर रंगीत खडूने आडव्या-तिडव्या रेघा मारून ते पुस्तक पार खराब करून टाकलं. अनन्याचा चेहेरा कोमेजून एवढासा झाला. तिला मनापासून वाईट वाटलं होतं. 'अर्जुन वाईट मुलगा आहे', स्फुंदत स्फुंदत ती म्हणाली. मी तिला जवळ घेऊन समजावलं की अर्जुनने मुद्दामहून तिला त्रास द्यायला म्हणून तिचं पुस्तक खराब नव्हतं केलं. 'आपण अजून एक पुस्तक आणू अस्संच. पुस्तक एक निर्जीव गोष्ट आहे राणी, आणि गोष्टींपेक्षा माणसं महत्वाची असतात'. अनन्याला कुशीत घेऊन मी समजावत होते, अर्जुन हिरमुसलं तोंड करून जवळच उभा होता. मी दोघानांही कुशीत घेऊन दुसरं कुठलंतरी पुस्तक वाचायला लागले. थोड्या वेळाने मुलं हा प्रसंग विसरून गेली आणि नव्या पुस्तकात रंगून गेली. एक समरप्रसंग चांगल्या रीतीने निभावून नेल्याबद्दल मी माझंच कौतुक केलं. त्यानंतर थोड्याच दिवसांनी मी काहीतरी लिहीत बसले होते, तेवढ्यात माझ्या खोलीतून 'खळ्ळ' असा मोठा आवाज झाला. मी धावत खोलीत गेले, माझ्या ड्रेसिंग टेबलवर असलेली नवी, कोरी-करकरीत महागडी सेंटची बाटली फुटली होती, सगळीकडे काचांचा खच, सेंटचा वास पसरलेला आणि त्या सगळ्या पसाऱ्यात भेदरलेलं तोंड करून उभा असलेला आदित! मी आधी त्याला लागलं नाही याची खात्री करून घेतली आणि नंतर मात्र माझ्या रागाचा पारा चढला. मी अजून ते सेंट उघडलं देखील नव्हतं. 'आदित', मी कडाडले, पण पुढे काही बोलू जाणार तेव्हढ्यात कोवळ्या हातानी कुणीतरी मागून माझा कुर्ता खेचला. मी वळून पाहिलं तर अनन्या होती. 'मम्मा, आदीवर रागावू नकोस, त्याने मुद्दामहून नाही फोडली बाटली. आपण दुसरी आणू. तूच म्हणतेस ना, गोष्टी महत्वाच्या नसतात, माणसं महत्वाची असतात'? माझी गुढघ्याएवढी लेक मला समजावत होती. मी मुकाट पुढे होऊन घाबरलेल्या आदितला आधी जवळ घेतलं. अनन्याने मला फार महत्वाचा धडा दिला होता की आई म्हणून मी काय बोलते त्यापेक्षाही मी काय करते हे जास्त महत्वाचं होतं. अजूनही घरी काही फुटलं, तुटलं तर मी स्वतःलाच बजावते, की गोष्टी महत्वाच्या नसतात, तर माणसं महत्वाची असतात. 

तुमची दानत तुम्ही किती देताय ह्यावरून ठरत नाही तर तुम्ही काय देताय ह्यावरून ठरते. 

आम्ही दुबईला होतो तेव्हाची गोष्ट, अनन्याला तिथल्या एका खेळाच्या दुकानातलं लाकडी फार्म खूप आवडलं होतं, पण त्याची किंमत फार जास्त होती. जवळ जवळ अडीचशे दिरहम. अनन्याला पैशांची किंमत कळावी म्हणून मी तिला सांगितलं की ते फार्म मी तिला पुढच्या दिवाळीला घेऊन देईन, पण त्यासाठी काही पैसे तिलाही तिच्या पिगी बँक मधून द्यावे लागतील. अनन्यालाही ते पटलं आणि तिने घरातली बरीचशी छोटी-छोटी कामं स्वतःच्या अंगावर घेतली. तिला मी महिन्याला एखादं पुस्तक विकत घ्यायला पैसे द्यायची, ते पैसे देखील ती नेमाने पिगी बँक मध्ये टाकायला लागली. चारेक महिन्यांनी तिच्या पिगी बँक मध्ये जवळ-जवळ पन्नासेक दिरहम जमा झाले होते. दिवाळीला आता महिनाभर उरला होता. अनन्या अधून मधून माझ्या मागे लागून त्या खेळण्यांच्या दुकानात जायची, त्या फार्म मधल्या छोट्या गाई-बैलांना कुरवाळून सांगायची, 'आता लवकरच मी तुम्हाला घरी नेणार आहे हां'. दुबईला आमच्याकडे मुख्तार नावाचा ड्रायव्हर काम करायचा. अत्यंत चांगल्या स्वभावाचा माणूस. हसतमुख, सुस्वभावी मुख्तारदादा मुलांना तर खूपच आवडायचा. एका शुक्रवारी सकाळी मुख्तार अचानक घरी आला. त्याची सुट्टी होती त्या दिवशी, तरीही.  त्याचे डोळे पाण्याने डबडबले होते. 'काल घरून फोन आला, गावात दोन-तीन दिवसांपासून खूप पाऊस पडतोय. सर आमचं मातीचं घर अचानक कोसळलं. घरवाले ठीक आहेत, शेजारी आहेत सध्या पण डोक्यावर छप्पर नाही. थोडी मदत पाहिजे होती पैशांची', मुख्तार म्हणाला. त्याने आम्हाला फोटो दाखवले. मुलं तिथेच होती. सगळं ऐकत होती. त्यांनाही ते फोटो बघून खूप वाईट वाटलं. आम्ही मुख्तारला जितक्या रकमेची गरज होती ती रक्कम दिली, काही उसनी, काही आमच्यातर्फे मदत म्हणून. आमचे वारंवार आभार मानत मुख्तार जायला निघाला, तेवढ्यात अनन्या त्याला म्हणाली, 'मुख्तारदादा, जरा थांब.' पळत वर जाऊन ती आपली पिगी बँक घेऊन आली आणि ते सगळे पैसे तिने मुख्तारच्या हातात ठेवले. 'माझी मदत म्हणून तुझ्या घराला', अनन्या मुख्तारला म्हणाली. एव्हढा कणखर पठाण मुख्तार, पण त्या दिवशी ढसढसा रडला, म्हणाला, 'हे पैसे मी कधीच खर्च करणार नाही'. माझ्याही डोळ्यात पाणी होतंमी आणि नवरा अवाक होऊन बघतच राहिलो. गरजवंताला मदत आम्हीही करत होतोच यथाशक्ती, पण तीन-चार महिने साठवलेले सगळेच्या सगळे पैसे दुसऱ्या कुणाच्या हातावर असेच ठेवण्याइतकी आमची दानत खचितच मोठी नव्हती.

चल, फिरायला जाऊया ना

तो दिवसच तसा होता. घरी वीज नव्हती, कामवाली बाई आली नव्हती, माझी आई जवळ नव्हती, नवरा बाहेरगावी होता आणि मुलं जेमतेम चारची होती. सगळ्या घरात पसारा होता, मोरीत खरकटी भांडी आणि पूर्ण दिवस माझ्यापुढे आ वासून उभा होता. मला रडायलाच यायला लागलं. कामाला कुठून सुरवात करावी तेच समजेना. मुलं  घरभर पळत होती आणि मी हताश होऊन त्यांच्याकडे बघत होते, एकदम अर्जुन माझ्याजवळ आला आणि म्हणाला, 'चल ना, फिरायला जाऊया', आणि एकदम माझे सगळे प्रश्न सुटले. घरचा सगळा पसारा तसाच ठेवून मी मुलांना गाडीत घातलं आणि सरळ पुणे विद्यापीठात घेऊन गेले. तिथे दिवसभर आम्ही खूप हुंदडलो, दुपारी तिथल्याच उपहारगृहात जेवलो, खेळलो आणि संध्याकाळी घरी परतलो. मुलं एव्हाना पार थकून गेली होती. मुलं झोपली आणि शांत चित्ताने मी घर आवरायला घेतलं. सकाळी जे काम मी चिडून, करवादून, कंटाळून केलं असतं, कदाचित मुलांवर ओरडलेही असते, तेच काम मी आता संगीत लावून आनंदाने करत होते, कारण माझा पूर्ण दिवस मुलांबरोबर आनंदात भटकण्यात गेला होता आणि तेव्हढी उर्जा मला पुरेशी होती.    

मुलांबरोबर अशी निरूद्देश भटकंती हा माझ्या पोतडीतला सगळ्यात मोठा पालकत्वाचा महामंत्र! बालमानसशास्त्र असं सांगतं की जे पालक त्यांच्या मुलांबरोबर आवर्जून वेळ घालवतात त्यांची मुलं त्यांच्या अडनिड्या वयात सहसा वाईट सवयींच्या आहारी जात नाहीत. पण मुळात आपल्या मुलांबरोबर भरभरून वेळ घालवणं, त्यांची कोवळी स्वप्नं त्यांच्या डोळ्यात उमलून येताना बघणं, स्वतः मूल होऊन मुलांच्या खेळत रममाण होणं हा किती आल्हाददायक अनुभव असतो! मुळात, पालक म्हणून आपल्या हातात जेमतेम पहिली दहा-बारा वर्षेच काय ती असतात, त्याच्यानंतर आपण वेळ काढू म्हटलं तरी मुलांना आपल्यासाठी वेळ नसतो, इतकी तीआपल्या शाळा, अभ्यास, खेळ, छंदवर्ग, मित्र मंडळी इत्यादी व्यापात गर्क असतात. हाती आहे तो क्षण बोटांच्या फटीतून निसटून जायच्या आत त्याची सोन्याची आठवण घडवायची एवढंच आपल्या हातात असतं. मुलं फार भरभर मोठी होतात, कधीतरी पंख पसरून उडून जातात आणि आपण मात्र उघड्या बाटलीतल्या अत्तरासारखं सुगंधी आठवणी मागं ठेवून भर्रकन उडून गेलेलं त्यांचं बालपण हुंगत राहतो! घरकाम नंतरही होऊ शकतं, ऑफिसचं काम एक दिवस उशिरा झालं म्हणून जग चालायचं थांबत नाही, पण मुलं मात्र दिवसागणिक मोठी होत राहतात. शक्य असेल तर मुलांबरोबर फिरायला जावंच. 

भावना कुणाच्या जपायच्या 

अवी, माझा मित्र एकदा घरी आला होता. मी मुलांची ओळख करून दिली.  अवीकडे एकटक रोखून बघत अनन्याने खडा सवाल केला, ' अवीकाका ता? अवीआजोबा का  नाही'? मला क्षणभर काय बोलावं ते सुचेचना! वयाने माझ्याइतकाच, पण सुटलेलं पोट आणि अकाली पांढरे झालेले केस ह्यामुळे अवी दिसायला बराच पोक्त दिसायचा, पण ह्या बयेने त्याचा पार आजोबाच करून टाकला होता! अवी गेल्यावर मी तिन्ही मुलांना पुढ्यात बसवून त्यांचं बौद्धिक घ्यायला सुरवात केली. 'असं धाडकन कुणाला विचारू नये बाळा', मी म्हटलं. 'का पण'? आदिने विचारलं,  'कारण वाईट वाटतं लोकांना.' मी समजावणीच्या सुरात म्हटलं. 'पण मम्मा, तूच तर सांगतेस, प्रश्न विचारणं चांगलं असतं. यु शुड ऑलवेस आस्क क्वेस्चन्स, अर्जुन म्हणाला. 'कारण, काही प्रश्न अवघड असतात राजा, लोकांना वाईट वाटतं'  तो विषय तिथेच संपला. 

त्या प्रसंगानंतर दोन-तीन महिन्यांनी आम्ही महाबळेश्वरला गेलो होतो. आसपासच्या गावातली बायका-पोरं चहा, मातीच्या गडव्यात लावलेलं घट्ट दही, भाजलेल्या शेंगदाण्याच्या पुड्या, मक्याची कणसं असं काहीबाही विकत होती. एक बाई आमचा पिच्छा काही सोडेना! ' अवं ताई, घेवा की चणे -फुटाणे, गरम हैती बघा' तिची अव्याहत भुणभुण सुरु होती. सौम्य शब्दात तिला कितीदा तरी सांगून बघितलं, पण ती काही ऐकेना. शेवटी माझा पारा चढला, 'नको मला तुमचे चणे-फुटाणे, जा बघू तुम्ही इथून' मी तिच्यावर खेकसले. तेवढयात मुलांनी माझी बाही खेचली. 'मम्मा, का ओरडतेस त्या आजीवर? घे ना थोडे चणे-फुटाणे? तिला वाईट वाटलं असेल ना. किती वर चढून आली ती आजी, पाय दुखले असतील ना तिचे?', आदित म्हणाला.  मी मुकाट चार पावलं खाली उतरून त्या आजीची माफी मागितली आणि त्यांच्याकडून चणे-फुटाणे विकत घेतले.  

राग कसा आवरायचा

काही माणसं जन्मजात आनंदाची कवच कुंडलं अंगावर लेऊनच ह्या जगात येतात. माझा मुलगा, आदित अश्या भाग्यवान लोकांपैकी एक आहे. एखादी गोष्ट त्याच्या मनासारखी घडली नाही तरी तो सहसा फार चिडचिड करत नाही किंवा खूप वेळ फुगून बसत नाही. त्याचा राग जास्तीत  जास्त दोन मिनिटं टिकतो, नंतर परत त्याच्या गोबऱ्या गालावरची खळी डोकवायला लागते. मी त्याला विचारलंही होतं एकदा, की तू सदैव इतका आनंदी कसा असतोस? 'सोप्पं आहे मम्मा, मला खूप राग आला न की मी मनातल्या मनात मला आवडलेलं एखादं पुस्तक आठवतो आणि ते वाचायला लागतो, माझा राग पळून जातो लगेच', तो शांतपणे म्हणाला. मला स्वतःला राग आवरणं फार कठीण जातं पण आदितकडे पाहिलं की मला स्वतःचीच लाज वाटायला लागते आणि मी स्वतःला शांत करायचा प्रयत्न करते. 

आजकाल सुजाण पालकत्व हे खरोखरच एक आव्हान होऊन बसलंय. मुळात मूल होण्याअगोदर आपण पालकत्वावर फार विचार करत नाही आणि मुलं झाली की ह्या विषयावर विचार करायला वेळ मिळत नाही, बरं मुलांच्या वाढीच्या एका टप्प्यात बरेच धक्के खाऊन आपण स्थिर होतो न होतो, मुलांच्या वाढीचा दुसरा टप्पा सुरु होतो. त्यांच्या पालकांकडून असणाऱ्या अपेक्षा बदलतात आणि त्या नवीन साच्यात स्वतःला घडवण्याची पालकांची नव्याने धडपड सुरु होते. आजकाल 'मुलांना चांगल्या रीतीने कसं शिकवावं' ह्या विषयावर ढीगभर कार्यशाळा असतात, पुस्तकं असतात पण मुलं चांगली घडवायची असतील तर पालकांना स्वतःला आधी एक चांगला पालक म्हणून घडवावं लागेल. मी पालक म्हणून, एक आई म्हणून घडतेच आहे, कारण मुलं मोठी झाली तरी पालक मात्र लहानच राहतात!  

- शेफाली वैद्य

एक पत्र आईचं !

एक पत्र आईचं !
प्रिय राजू,

            तुझ्या लॅपटाॅपजवळ हे माझं पत्र पाहून तू कसा चकित झाला असशील हे मला कल्पनेने दिसत आहे.आपण घरात रोज भेटतो , तरी असं पत्र लिहण्याचा वेडेपणा आईने का बरं केला , असाही तुला प्रश्न पडला असेल; पण तरीही तू हे पत्र वाचणार आहेस.

कारण काल रात्री माझ्या प्रमाणे तूही रात्री खुप वेळ झोपू शकला नसशील . तुझ्या संवेदनशीलतेवर माझा तेवढा विश्वास आहे .म्हणून तर मी हे पत्र लिहीत आहे.

.तू म्हणशील ,त्यात पत्र काय लिहायचं ? बोलायचं ,स्पष्ट सांगायचं .पण गेल्या वर्ष -दीड वर्षाचा माझा अनुभव वेगळा आहे.' मनातलं काही सांगायची माझी हक्काची जागा असलेला तु फक्त समोर दिसतोय; पण समोर नसतोस.तुझ्यातच तू इतका रमलेला असतोस की ,तुझ्यावर जीव लावणारे आई आणि बाबा घरात आहेत याचाच तुलावविसर पडलाय की काय असं वाटतंय.

       एखादी न थांबणारी गाडी स्टेशनवरुन धडधडत जावी तसं तुझं घरात येणं अन् दिवसाचे अनेक तास निघुन जाणं,मग उरतं फक्त वाट पहाणं;खिडकीला डोळे आणि फोनला कान लावून !.

कालच्या तुझ्या वाढदिवसाला आवडेल ते आणि तसं करण्याच्या मागे मी होते .
तब्बेत बरी नव्हती , संध्यकाळी औक्षणाचे ताम्हण देव्हार्याजवळ तयार होते.रात्र वाढत गेली.फोन उचलत नव्हतास.मग बंद केलास .बाबा दमून झोपले.शेवयाच्या खिरीवर थंडपणाची साय आली.मऊ पुर्या सुकत गेल्या.हूरहुर वाढत होती.वाट पहाताना केव्हातरी डोळा लागला .लॅच की नं तू आलास तेव्हा चाहुलीनं मी जागी झाले ,तेव्हा दीड वाजला होता.मी जेवलेही नव्हते रे.!

     फक्त एवढा उशीर? एवढंच विचारलं आणि एक अनोळखी अहंकाराचं , फार ह्रदयद्रावक दर्शन घडलं ." 

आता माझी वाट पहाण्याइतका मी लहान उरलोय का?'

फ्रेण्डस् नी पार्टी केली .जरा मजा करीत होतो ,तोच तुझे इरिटेटिंग फोन ! वैताग ! मूडषजात होता . मग बंद केला फोन आणि हे ओवाळणं बिवाळणं बकवास रीतीरिवाज यात मला काडीचा इंटरेस्ट नाही ! यापुढे हे बंद !

    मला वेटलं तु शुद्धीवर नसावास! पण असावासही ! काही नीटसं कळत नव्हतं .एक-दोन वर्ष तु थोडा तापट झालायस मला माहित आहे ; पण त्या क्रोधानं इतकं आधळं रुप घेतलंय हे माहित नव्हतं . 

.तरीही मी म्हटलं ,"बाळा ठिकाय् , पण तुझ्या आवडीची शेवयाची खीर केलेय् थोडी खा ना !"

    तर तु उसळलासच !
' खीर ! शेवयाची ? नाॅनव्हेज खाऊन आलोय . त्यावर खीर ! इरिटेटिंग ! कुणी  सांगीतलं खीर करायला ? चिकन मोगलाई कुठे- खीर कुठे ?' धक्काच बसला .मी तरीही चिवटपणे म्हटलं ," निदान वाडदिवसा तरी तु ?' 'ते आता जुनं झालं . 

आई तु आता अगदी जुनी- जुनाट  झालीस गं ! आता इतकं ऑर्थोडाॅक्स ?बर्थ डे पार्टी म्हणजे नाॅनव्हेज आणि सगळंच आलं ! झोप आता ! आणि सकाळी लवकर उठवू नकोस ! आणि आता कायम ध्यानात ठेव ,तुझा राजू कुक्कुलं बाळ राहिलेला नाहो .बावीशीचा आयटीत शिकलेला आणि पंधरा- वीस लाखांच्या पॅकेज असलेल्या कंपनीची ऑफर आलेला जवान आहे .एकटं रहायची सवय ठेव.हां कदाचित पुढल्या वाढदिवसाला मी सॅन फ्रान्सिसकोला असेन!'

     तुझ्या बेडरुमचा दरवाजा धाडकन लागला आणि मी एकटी पडले .सून्न झाले .

         तुला काही ऐकण्याची ती वेळही नव्हती आणि मनःस्थितीही नव्हती तुझी .म्हणूनच खुप दिवसांनी कोरे कागद पुढे ठेवले आणि थोडं शोधल्यावर पेनही मिळाला .

म्हटलं मीच कशाला आज असंख्य आयांचे असे राजू घराघरात आहेत आणि त्यांची आईही ! त्यांच्याच वतीनं त्या सगळ्या राजूंना पत्र लिहावं , त्यांच्या आईच्या वतीनं !

     बाळा तुम्ही तरुण झालात , हा आमच्या आनंदाचा सोहळा आहे .गर्भातल्या पहिल्या चाहूलीचा स्पर्श, पुढे गंध ,पुढे दुपट्यातील अस्तित्वाचा गंध पहिल्यांदा कलेला 'आ..ई...! '

हा उच्चार  ! रांगता रांगताच बसणं न मग कशाला तरी धरुन उठणं आणि मग पहिलं पाऊल टाकणं ..मग शाळेतला पहिला दिवस एक पाऊल पुढे शाळेकडे  न् एक पाऊल मागे घराकडे .भोकाड पसरुन आ....ई ...नाही जायचं मला शाळेत .इथपासून 'आयटी 'शिकलेला पंधरा लाखांच्या पॅकेज पर्यंत वाढवलेला आपला राजू वाढत असतांना माझं आईपण वाढत गेलं. 

बाळा आमची आई - बाबांची पिढी इतकी भाबडी नाही.परावलंबी तर नाहीच ; पण आम्ही मधल्या पिढीतले पन्नाशीचे आई-बाबा पूर्ण शुष्क-कोरडेही नाही . बाळा, भरारी घेऊन विश्व काबीज करण्याचं शिक्षण शिक्षण देताना ,ही भरारी ज्या घरातून घेतली, ती घरे आणखी काही देण्यात कमी पडली असावीत.पण अता त्याची शिक्षा तुम्ही खरंच आम्हाला देऊ नये .हे 'आणखी काही ' म्हणजे , आम्ही तुम्हाला प्रार्थनेनं , शुभम् करोतिचं ,चागल्या वाचनाचं बाळकडू नीट नाही दिलं . फक्त टक्के , आणखी टक्के , एवढीच अपेक्षा केली.

 .माणूस घडवायचाच राहून गेला. त्याचंच हे फळ आहे बेटा ! तुमच्या पिढीची चूक तितकीशी नाही. एवढी माझ्या पिढीची आहे. विशेष म्हणजे आम्ही तुम्हा मुलांची मातृभाषा तोडली!

 आई तुटण्याची सुरुवात मातृभाषा तोडण्यापासून होते.हे आमच्या  पिढीतील आईला आणि बाबांना कळलंच नाही. हे सगळं खरं, पण आता समजून घ्यायला ते जमलं नाही ते तुम्ही करावं म्हणून या प्रेमासाठीच ! पण त्याची किंमत आमची उपेक्षा करुन आम्हाला चुकती करायला लावू नका.

 बाहेरच्या जगाचा चकचकीतपणा आणि घरची ऊब जशी बाळाला हवी असते ना ,तशीच पिकत चाललेल्या आमच्या कोवळ्या प्रौढपणाला बाळाच्या मिठीचीही ऊब हवी असते.थोडी माया ,थोडी दखल,पाय घसरु न देणारी  मजा ,प्रसारभाध्यमांच्या मोहजालाचा फजूलपणा, अगदी वर्षभर नाही;  पण मोजक्या सणवारी -वाढदिवशी काही तासांचा सहवास , जरा प्रेमाने बोललेले दोन शब्द ! बस्स , एवढंच हवं असतं .नको पैसा - नको तुमचा - तुमच्या  प्रगतीआड येणारा वेळ ! फक्त कृतज्ञता ! एक आई - तुझ्या बावीसाव्या वाढदिवशी तुझ्याकडे हे गिफ्ट मागतेय .....

        देशील ?
 लेखक - प्रा प्रवीण दवणे