रविवार, २५ सप्टेंबर, २०१६

काही मनातले

व्हाट्सअँप आणि फेसबुकचा वापर मी जास्तपणे माझ्या नवीन-जुन्या शाळा-कॉलेज-ऑफिस मधील मित्रांशी संपर्कात राहण्यासाठीच करतो आणि त्यांच्या   सहकार्याने प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्ष माझ्या स्वतःच्या जीवनात आणि जितके माझ्याकडून होईल इतका समाजात काही बदल घडवून आणता येतील का ते पाहतो किंवा प्रयत्न  करतो.आजच्या घडीला भारतीय सैनिकांच्या मागे उभे राहणे जास्त गरजेचे आहे जे आपल्या जीवाची बाजी लावून देशाच्या सीमेवर आपले रक्षण करत आहेत आणि दुसरी सर्वात महत्वाची गोष्ट म्हणजे ज्या देशात रक्षाबंधन जितक्या मोठ्या प्रमाणात साजरे होते आणि ज्या देशात काही ठिकाणी स्वतःच्या मुलीची देवीसारखी पूजा केली जाते त्या देशातील मुलीं ना गर्भात आणि ना गर्भाबाहेर सुरक्षित नाही आहेत.दिल्ली आणि कोपर्डी सारखया घटना ज्या वाचून असे वाटते कि ती माणसेच नसावीत,अगदी क्रूर प्राणी सुद्धा अश्या प्रकारे कुणाशी वागत नाही. खरंच खूप संताप येतो.असे कृत्य करणाऱ्याला तर खरे म्हणजे भर चौकात सर्वांसमोर तडफवून फाशी दिली पाहिजे. अश्या घटनांना जातीची लेबल लावणे तर सर्वात हींन काम आहे.छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या राज्यात तरी अश्या गोष्टी कुणी बोलू नये आणि महिलांना सुरक्षित वातावरण मिळावे यासाठी सर्वानीच हातभार लावला पाहिजे.महाराष्ट्रामधील मराठी हा नेहमीच मातीसाठी लढला म्हणूनच इतिहास घडला नाहीतर तुकड्या तुकड्यात विखरूला असता आणि कधीच इतिहासजमा झाला असता हे ही कुणी विसरू नये. जाती नुसार आरक्षण/गरिबी ही भारताच्या अजूनही जागतिक स्तरावरील पिछाडीचे लक्षण आहे आणि देशाला स्वतंत्र होऊन ७० वर्ष झाली तर ती आपल्याला दूर करता आले नाही आणि उलट त्यात वाढ करण्याचे काम चालू आहे हीच मोठी शोकांतिका आहे आणि यांचे प्रमाण जितके कमी करून पुढे ती पूर्णपणे नष्ट कशी करता येईल यासाठी सर्वानीच जाती भेद विसरून आणि राजकीय खेळीचा बळी न पडता प्रयत्न केले पाहिजे

गुरुवार, २२ सप्टेंबर, २०१६

रूबरू रोशनी !

रूबरू रोशनी !
- नविन काळे

सौ. रश्मी भुरे मुंबईच्या SIES कॉलेजमध्ये मुख्यत्वे पोलिटिकल सायन्स हा विषय शिकवतात. त्यांचा एक दिवस फोन आला. ‘आमच्या कॉलेजच्या मुलांची ‘राळेगणसिद्धी-हिवरेबाजार’ (अहमदनगर) ट्रीप कराल का?’ मी म्हटलं, जरूर ! ठरवाठरवीच्या दोन तीन मिटींग्स झाल्या. तारीख ठरली. १२ आणि १३ सप्टेंबर. ही ठिकाणं म्हणजे सिंगापूर-युरोप सारखी प्रचलित नाहीत ! त्यामुळे अशा ठिकाणी मुलांना जाण्यासाठी तयार करायचं हे तसं जिकरीचं काम. पण भुरे मॅडम मुलांहून उत्साही. त्या पोरांच्या मागे लागल्या. म्हणायला त्यांच्या अभ्यासात ‘मॉडेल व्हिलेज’ म्हणून या गावांचा परामर्श घेतला जातो. पण ते सगळं पुस्तकापुरतं. आता तर (स्वतःचे पैसे देऊन) मुंबईपासून ३०० किलोमीटर प्रवास करून ही गावं बघायला जायचं, म्हणजे टू मच ! मॅडमनी धीर सोडला नाही. शेवटी हो-नाही म्हणत १३ मुलं-मुली तयार झाले. त्यात फिलोसॉफीच्या काही मुलांचीही भर पडली. सहलीच्या दिवशी फायनल नंबर ‘पंधरा’ झाला. १२ विद्यार्थी व तीन शिक्षक. त्यांच्यासोबत मी आणि माझा मित्र आशय महाजन.

बस सुरु झाली. शेवटी मुलंच ती. तीन चार जणांचा अपवाद सोडल्यास सर्व मुले मागच्या सीटवर जाऊन बसली. सर्वांच्या कानात हेडफोन्स, अनेकांच्या हातात आयफोन्स. जोडीला ब्ल्यू टूथ स्पीकर. मोठ्या आवाजात (आम्हाला माहित नसलेली, न कळणारी) इंग्लिश गाणी सुरु. प्रत्येक जण आपापल्या जगात हरवलेला. न्याहारीचा ब्रेक येईपर्यंत हेच चित्र. मनात आलं, आता  आपल्याला पिचवर उतरायला लागेल. हे असंच पूर्ण सहलीत सुरु राहिलं तर काही खरं नाही. न्याहारी झाली. पुन्हा बस सुरु झाली. सगळ्यांना म्हटलं, एक गेम खेळूया. एका खोक्यात काही चिठ्ठ्या होत्या. त्या उघडायच्या आधी प्रत्येकाने आपलं नाव सांगायचं आणि स्वतःचं ‘स्वप्न’ सांगायचं. चिट्ठी उघडायची. त्यात एक शब्द असेल. त्या शब्दाला धरून फक्त चार वाक्य बोलायची. मग त्या शब्दाशी संबंधित काही आठवण असेल तर ती सांगायची. त्यावरून एखादं गाणं आठवलं तर ते म्हणायचं. गेम सुरु झाला आणि मुलांना त्यातली मजा कळू लागली. हसणं खिदळणं,एकमेकांची टांग खेचणं सुरूच होतं. मागे बसलेले सगळे पुढे आले. (हेही नसे थोडके !) बसमध्ये कोंडाळं तयार झालं. मुलं फसफसून बोलू लागली. विशेषतः स्वतःच्या स्वप्नांविषयी बोलताना मुलं कुठेतरी अंतर्मुख झाल्यासारखी वाटली. मिथिलाला राजकारणात यायचं होतं. कार्तिकला साऊंड इंजिनियर व्हायचं होतं. आलाप ‘आप’चा समर्थक होता. दीपा आज पहिल्यांदाच घरापासून इतक्या लांबच्या ट्रीपला आली होती. मृदुलाला स्टेशनवर सोडायला तिचे बाबा आले होते. ‘खूप मजा करून ये आणि जाशील तिथून खूप काही ‘घेऊन’ ये’, असं सांगणाऱ्या बाबांविषयी अभिमानाने बोलताना मृदुला हळवी झाली होती. शिक्षकांनीही आपापली स्वप्नं शेअर केली. मुलांमधलं आणि शिक्षकांमधील नातंही खूप लोभस होतं. आदराची लक्ष्मणरेषा कुठेही न ओलांडता मुलं अधूनमधून शिक्षकांचीही खिल्ली उडवत होती. पण सगळं कसं खेळीमेळीच्या वातावरणात.

राळेगणसिद्धीमध्ये पोहोचलो. जेवणाची व्यवस्था तिथल्याच एका स्थानिक हॉटेलमध्ये केलेली. काही शोबाजी नाही. नुसती टेबले टाकलेली. तिथे बसताना पोरांचे चेहरे पाहण्यासारखे झालेले. मुंबईच्या बाहेरचं ग्रामीण जीवन कधीही न अनुभवलेली विशीतली ती पोरं. त्यांच्या मूक प्रतिक्रिया स्वाभाविक पण मला सरावाच्या झालेल्या. गरम गरम जेवण आलं. साधंच जेवण पण अत्यंत मनापासून केलेलं आणि चविष्ट. जेवण झाल्यावर काही मुलं मुली स्वतःहून म्हणाली, ‘food was really awesome !’ माझा जीव भांड्यात. मग गावातले प्रकल्प बघायला बाहेर पडलो. सोबतीला शेख नावाचा एक तरुण स्मार्ट पोरगा. हा इथला अधिकृत गाईड. मी सहलीच्या निमित्ताने अनेकदा या गावात येत असतो. पण तरीही गावाबद्दल ऐकताना कंटाळा येत नाही. शेख सांगत होता.. ‘संपूर्ण गाव रसातळाला गेलेलं. दारूच्या भट्ट्या, गुंडगिरी, बेकारी, गरिबी. किसन बाबुराव हजारे हा एकेकाळी सैन्यात काम करणारा मुलगा गावात परत आला ते एक स्वप्न घेऊनच. झालेलं असं की, किसन आर्मीतला जो ट्रक चालवत असे त्यावर शत्रूचा हल्ला झाला. सगळे सैनिक गेले पण हा वाचला. जगण्यात काही राम राहिला नाही, म्हणून आत्महत्या करायला निघाला. गाडीखाली जीव द्यायचं ठरलं. स्टेशनवर विवेकानंदांचं एक पुस्तक हाती आलं. पुस्तक चाळताना आयुष्याचं मर्म उलगडत गेलं. ट्रकमध्ये आपण एकटे जगलो यामागे काही ईश्वरी संकेत असावा. नियतीला माझ्याकडून काहीतरी घ्यायचं असावं. तो तरुण आपल्या गावात परतला. गावाला नवसंजीवनी देण्याचा निर्धार त्या तरुणाने केला. कामाला सुरुवात झाली. सुरुवातीला विरोध झाला. तरीही तो तरुण काम करत राहिला. नशाबंदी-कुऱ्हाडबंदी-चराईबंदी-नसबंदी ही शस्त्रे हातात घेऊन गावाचा कायापालट केला. आज गाव पाहायला वर्षातून लाखभर लोक येतात. त्या तरुणाला आता सगळे ‘अण्णा’ म्हणतात – अण्णा हजारे !



लोकपाल आंदोलनानंतर अण्णा देशभर पसरले. पूर्वी अण्णा गावात कुठेही सहज भेटायचे. आता अंगरक्षकाशिवाय फिरता येत नाही. अण्णा आमच्या मुलांना भेटले. अगदी तासभर गप्पा मारल्या मुलांशी. मुलांच्या प्रश्नांना मोकळेपणाने उत्तरे दिली. अण्णा देवळातल्या एका खोलीत राहतात. स्वतःचे घर नाही. कुटुंब नाही. बँक खाते नाही. बक्षिसे, पारितोषिके यातून मिळालेला सगळा पैसा गावाला दिलाय. त्याचा ट्रस्ट केलाय. अण्णांनी आमच्याशी बोलताना मुलांना चांगले संस्कार आणि शुद्ध चारित्र्याचे महत्व सांगितले. गावातली सेंद्रिय शेतीचे प्रयोग, नापास मुलांचे हॉस्टेल, अडीच कोटी पाण्याचा साठा असलेले शेततळे, पाणी साठवण्याच्या विविध पद्धती, राळेगणचा सचित्र इतिहास दर्शवणारे व अप्रतिम पद्धतीने उभारलेले ‘मिडिया सेंटर’ हे सगळं मुलांनी जवळून अनुभवलं. कोणीही न सांगता मुलांनी तिथल्या नागरिकांशी गप्पा मारल्या. दुकानदारांशी संवाद साधला.

राळेगण मधला एक अनुभव सांगतो. आपल्या विषयाशी प्रत्यक्ष संबंध नसलेला. पण तरीही वाचल्यावर एक नवीन उमेद येईल असे वाटले म्हणून मुद्दाम शेअर करतोय. आम्ही होतो त्या दिवशी अण्णांना भेटायला इस्त्रायल देशाचे भारतीय राजदूत आले होते. त्या दोघांची आतल्या खोलीत भेट सुरु असताना राजदुतांचा एक अंगरक्षक आमच्या शेजारी येऊन बसला. टिपिकल सफारी वगैरे घातलेला. तो मराठीच होता. राज्य शासनाने नेमलेला. इकडचं तिकडचं बोलणं झाल्यावर एका माणसाने त्याला विचारलं, ‘इतक्या स्ट्रेसफुल आणि रिस्की कामाचा कंटाळा येत नाही का?’ त्या पोलिसाने जे उत्तर दिलं ते प्रत्येकाने आपापल्या कामाच्या जागी लिहून ठेवावं. कंटाळा कुठल्या कुठे निघून जाईल. तो पोलीस म्हणाला,’ हातात हळदकुंकू घेऊन ‘पोलिसात या’ असं आमंत्रण घेऊन सरकार आमच्या घरी आलं नव्हतं. पोलिसात जायचा चॉइस आमचा होता.’ इतकं म्हणून तो पोलीस उठला. आणि आमच्याकडे बघून प्रसन्न चेहऱ्याने म्हणाला,’नेहमी खूष राहायचं!  …आम्ही सगळे अवाक ! क्या अॅटीट्युड है बॉस !

आता इथून पोहोचायचं होतं, ‘स्नेहालय’ मध्ये. स्नेहालय ही डॉ गिरीश कुलकर्णी यांनी सुरु केलेली नगर मधील संस्था. पिडीत मुलांसाठी काम करणारी. वेश्यांची मुलं, एचआयव्ही बाधित मुलं, अनाथ-बेवारस मुलं..यांच्यासाठी काम करते. कुलकर्णी सर मुलांशी संवाद साधणार होते. म्हणून त्यांना भेटायला ‘स्नेहांकुर’ मध्ये गेलो. ही स्नेहालयचीच एक शाखा. रात्रीचे साडेनऊ वाजलेले. जेवणं व्हायची होती. पहाटे चारपासून जागी असलेली मुलं स्वाभाविकपणे दमलेली होती. भुकेलेली होती. मी कसंबसं मुलांना म्हटलं..’बसमधून उतरुया. गिरीश सरांना तुमच्याशी बोलायचंय’. मुलं पोलिटिकल सायन्सची आणि गिरीश सर पोलिटिकल सायन्सचे HoD.  त्यामुळे गिरीश सरांना मुलांना भेटण्यात अधिक स्वारस्य. मला टेन्शन. मुलं नीट ऐकतील का ? गिरीश सर अप्रतिम बोलले. निघताना मुलं म्हणाली, आणखी बोलले असते तरी आम्ही आनंदाने बसलो असतो.  मुलांनी दत्तक केंद्राला भेट दिली. ‘टाकून दिलेली’ गोंडस बाळं पाहून ही मुलं गलबलून गेली. बसमध्ये चढताना एक मुलगी म्हणाली..thank you sir for giving us this opportunity…! मी बसमध्ये मुलांशी बोलायला उभा राहिलो तेव्हा रात्रीचे सव्वा दहा झाले होते. काकुळतीच्या स्वरात मी म्हटलं, ‘Sorry guys..I know you are very tired and hungry..’ मी काही बोलणार इतक्यात एक मुलगा मागून म्हणाला – ‘सर, ये सब देखनेके बाद भूख मर गयी !’

ट्रीप संपवून दोन दिवसांनी मी घरी येतो. दमून बिछान्यावर अंग झोकून देतो. पण झोप येत नाही. डोळे मिटले तरी या तरुण पोरांचे चेहरे आठवत राहतात. किती पटकन ‘जज’ करतोय आपण या पिढीला ! की त्यांना संवेदनशील व्हायचा अवसरच देत नाही आपण ? स्वतःचे ‘रॉक बँड’ असलेली ही मुलं परतीच्या प्रवासात अंताक्षरी न खेळता काय काय पाहिलं, काय काय शिकलो याची उजळणी करत राहतात. दिवसभर दमून सुद्धा रात्री एक वाजेपर्यंत गप्पा मारत बसतात..आणि विषय काय? पुढचा देश कसा असेल, सध्याचे नेते, आजची मिडिया, जागतिक अर्थकारण…असं बरंच काही. ‘स्नेहालय’मध्ये एक जेवण वाढायला सातवी आठवीतली मुलगी आहे. तिला मुलांनी ‘थँक यु’ म्हटलं तर ती रागावली. कारण विचारल्यावर ती चिमुरडी म्हणाली, ‘आप सब लोग हम बच्चों के लिए इतना कुछ करते है..क्या हम आपके लिए इतना भी नहीं कर सकते ? इसमें ‘थँक यु’ की क्या जरुरत है?’ या मुलीचा स्वाभिमान पाहून ही तरुण पोरं स्पीचलेस. विशेष म्हणजे, आपण जे पाहिलं त्यातली अमुक दोन गोष्टी आवडल्या आणि तमुक एक गोष्ट आवडली नाही, हे ते स्पष्टपणे सांगू शकतात. इमेल, फेसबुक हे आता त्यांच्यासाठी आदिम झालंय. या विशाल सोशल मिडीयाच्या एका फांदीवरून दुसऱ्या फांदीवर ही मुलं सहजी जातात. त्यांचा हा वेग थक्क करणारा आहे. ते चुका करायला घाबरत नाहीत. मग ते नाते असो वा करियर. त्यांच्या विचित्र केशरचना, बिनधास्त वेशभूषा, धेडगुजरी भाषा, बेधडक विधाने करणारी जीभ या सर्व पसाऱ्याला बाजूला सारून त्यांच्यात वाहणारा संवेदनशीलतेचा झरा शोधायचाय. तो तिथे वाहतोच आहे, अनंत काळापासून. आपल्याला तो त्यांच्यातला झरा केवळ जपायचाय नाही तर ते पाणी योग्य ठिकाणी वळवायचंय. नाहीतर त्या झऱ्याचं डबकं होईल. सोन्यासारखी तरुण पिढी हातातून निघून जाईल.

SIES कॉलेजचे उत्साही शिक्षक, राळेगणमध्ये भेटलेला पोलीस, स्नेहालय मधली ती चिमुरडी, गिरीश सरांनी दिलेला ‘अब नही तो कब, मै नही तो कौन’ हा मंत्र, सर्व ग्रामस्थांनी एकत्र येऊन घडवलेला ‘हिवरेबाजार’ नावाचा चमत्कार आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे, या सगळ्यावर मनापासून चिंतन करणारी ती SIES मधली तरुणाई ! सगळं सगळं डोळ्यासमोरून जातंय. प्रवासामुळे अंग दुखतंय. पण मनावरची मरगळ पार उडून गेलीय. आता काही तक्रारी उरल्या नाहीत, काही मागण्या नाहीत. सगळं अस्तित्व विलक्षण कृतज्ञतेने भरून गेलंय. आणि झोप तरी कशी लागेल? एक शुभंकर प्रकाश मनात भरून राहिलाय……रूबरू रोशनी !

 सगळ्यांनी जरूर वाचा☝🏼                         

हेच खरं जीवन

रेल्वे स्टेशनच्या जवळ सायकल लावण्यासाठी जागा होती. 30 रुपये महिन्याला द्यावे लागायचे.

तिथे सायकलींवर लक्ष ठेवण्यासाठी एक म्हातारी बाई बसलेली असायची. चार बांबू लावून वर कडबा आणि ताडपत्री लावून तयार केलेलं छत होत. त्यातच ती आजी राहायची. अंगावर एकदम जुनी फाटकी साडी...ती पण मळलेली. डोक्यावरचे केसपूर्ण पिकलेले होते. साधारण 70-75 वय असावे. तिथे एक जूनं गोणपाट होतं. त्यावरच बसलेली असायची.

थंडी पासून बचावासाठी एक काळी चादर पण होती. थंडीच्या दिवसात कायम अंगावर घेतलेली ती दिसायची. समोर एक जर्मनचे ताट आणि एक स्टीलची चेपलेली वाटी. एवढंच.

एवढं असूनही चेह-यावर कायम स्मितहास्य असायचं.

एक दिवस संध्याकाळी घरी जाताना मी सायकल काढत होतो तेव्हा तिने मला विचारलं, "बाळ, नाव काय तुझं...?"

मी  नाव  बोललो

कदाचित त्यांना ऐकू नाही गेलं किंवा नाव समजलं नाही. त्यांनी पुन्हा विचारलं. काय?

मी पुन्हा बोललो

त्या हसत हसत बोलल्या "अच्छा . छान आहे नाव"

त्यांनी मग इतर चौकशी केली. म्हणजे घरी कोण असतं? गाव कोणतं? नंतर सायकलीला अडकवलेल्या माझ्या बॅग कडे पाहून विचारलं, "डब्या मध्ये काही शिल्लक आहे का?" मी क्षणभर गोंधळलो. मग बोललो, "नाही ओ आजी". का कुणास ठाऊक खूप वाईट वाटलं, नाही बोलताना. मग पुन्हा तोच हसरा चेहरा करून बोलल्या, "काही हरकत नाही पण कधी काही शिल्लक राहीलं तर टाकून देण्यापेक्षा आणत जा आणि मला देत जा"

हे सांगताना त्यांचा चेहरा जरी हसरा असला तरी त्यांचे डोळे ओशाळलेले वाटत होते. कदाचित त्यांना लाज वाटत होती असं काही मागण्याची पण मजबूरी होती त्यांची. उपाशी पोट कोणाकडूनही काहीही करवून घेतं. मी हो बोललो आणि निघालो.

घरी आल्यानंतर रात्री आईजवळ बसलो आणि त्या आजी बद्दल सांगितलं. तिला पण खूपवाईट वाटलं. दुस-या दिवशी सकाळी तिने न सांगता डब्यात 2 चपाती जास्त भरल्या आणि बोलली त्या आजीला दे. मला खूप बरं वाटलं. मी निघणार तेवढ्यात बाबांचा आवाज आला, "आता गेल्या गेल्या दे म्हणजे आताच ताजं खाऊन घेतील"

मी हो बोलून निघालो. त्या आजी झोपल्या होत्या. त्यांना उठवून चपाती आणि भाजी त्यांच्या ताटात काढून दिलं. त्या आजींच्या चेह-यावर वेगळाच आनंदं होता. त्यांच्या चेह-यावरील आनंदं पाहून मनाला खूप समाधान मिळालं.

दुपारी ऑफिस मध्ये जेवताना अचानक त्या आजीची आठवण आली आणि एक चपाती काढून ठेवली आणि मित्रांच्या पण डब्यात जे जेवण शिल्लक होतं ते माझ्या डब्यात भरून घेतलं.

संध्याकाळी मी तो डबा आजींना दिला. मग त्या गोड हसल्या. त्यांनी डबा रिकामा करून दिला आणि त्यातील अर्धी चपाती काढली त्याचे छोटे छोटे तुकडे केले आणि थोडं दूर जावून पसरून ठेवले आणि त्यांच्या जवळच्या वाटीत पाणी भरून त्या तुकड्याजवळ ठेवलं.

मी त्यांची प्रत्येक हालचाल पाहत होतो. त्या पुन्हा जवळ येऊन बसल्या. मी विचारलं, "आजी काय करताय हे ?"

त्या हसल्या आणि बोलल्या...बघ तिकडे. मी तिकडे पाहिलं तर काही चिमण्या आल्या आणि ते तुकडे खाऊ लागल्या आणि जवळच्या वाटीतील पाणी पिऊ लागल्या. मधेच एका चिमणीने एक तुकडा उचलला आणि उडून गेली.

कदाचित ती तो तुकडा आणखी एखाद्या भुकेल्या पिल्लासाठी घेऊन चालली होती.

त्यादिवशी जीवनाचा एक वेगळाच रंग दिसला. मी माझ्या डब्यातून काही घास त्या आजीला दिले होते आणि त्या आजीने तिच्या घासातील काही घास त्या चिमण्यांना दिलेत आणि त्या चिमण्यांनी पण काही भाग तिच्या पिल्लांसाठी नेला.

कदाचित हेच जीवन होतं. दुस-यासाठी थोडसं सुख घेवून जाणे.

जवळ जवळ एक वर्ष असच चालू राहीलं. नंतर माझं शिक्षण पूर्ण करून पुण्यात आलो जॉब साठी. चांगला जॉब मिळाला तेव्हा आवर्जून त्या आजींना पेढे देण्यासाठी गेलो. त्यांनी पेढा घेतला. अर्धा मला भरवला आणि डोळ्यात पाणी आणून बोलल्या "आठवणीने मला पेढा दिलास यातच समाधान आहे. माझ्या पोटच्या पोराने मला महालक्ष्मी देवीच्या दर्शनासाठी आणलं आणि मला इथेच सोडून चुकवून निघून गेला. पण कोण कुठला तू... मला प्रेमाने पेढा दिलास खूप समाधान वाटलं. खूप मोठा हो....साहेब होशील मोठा तू "

मी त्यांच्या पाया पडून आशीर्वाद घेतला आणि निघालो. तेव्हा एक गोष्ट लक्षात आली की, या जगात आशिर्वाद आणि आनंदं मिळवण खूप सोपं आहे. म्हणजे एखाद्याला आपण आनंद दिला की, त्या बदल्यात आपल्याला समाधान, आनंद आणि आशिर्वाद मिळून जातात.

पण आयुष्य संपलं तरी आपण हे दुसरीकडे शोधत बसतो.

मध्ये वर्ष निघून गेलं. जॉब आता पर्मनंट झाला होता. म्हणून पेढा देण्यासाठी मी गेलो पण त्या तिथे नव्हत्या. त्यांचं साहित्य पण नव्हतं तिथे. फक्त दूर नेहमीच्या जागेवर ती वाटी होती.

मी जवळच्या टपरीवर गेलो
आणि विचारलं, "इथल्या आजी कुठे आहेत ?" त्याने मला पाहिलं आणि बोलला, "अरे वारल्या त्या. 2 महीने होवून गेले. ऐकून खूप वाईट वाटलं. मन सुन्न झालं. जणू कोणीतरी जवळचं गेलं होतं.

मी त्या वाटीकडे पाहिलं. कोरडी पडली होती. मी माझ्या जवळची पाण्याची बाटली काढली आणि ती वाटी पाण्याने भरली आणि त्यांच्या साठी आणलेला पेढा ठेवला तिथेच आणि निघालो तिथून. चालता चालता सहज मागे वळून पहिलं तर एक कावळा त्या पेढ्यावर चोच मारून खात होता.

अस बोलतात की पिंडाला कावळा शिवला तर समजायचं  की त्या व्यक्तिला मुक्ति मिळाली. त्या  कावळ्याला पाहून वाटलं कदाचित मुक्ति मिळाली त्या आजीला !!!

आपल्यातलं थोडसं सुख दुसऱ्याला देणे हेच खरं जीवन

आंतरजालावरून साभार 

बायको

बायको

गेले दोन तीन दिवस पाहतोय. तुम्ही पण पहिली असेल. फेसबुक आणि व्हाट्सअप वर एक पोस्ट खूप फिरतेय. हिरव्या , पिवळ्या, लाल, लवंगी, ढोबऱ्या अशा  वेगवेगळ्या प्रकारच्या मिरचा असलेला एक फोटो आहे आणि त्या खाली लिहिलंय ..'शोधा पाहू यातली आपली बायको कोणती आणि मिळवा मोठे बक्षीस' वगैरे. मला पण पाहताना खूप मजा आली आणि शोधू लागलो आपली बायको कोणती ते. हं हो, तीच ती जी जाडसर आणि पिवळट दिसते ती.... का ती लाल भडक तेज दिसते ती...कोणती म्हणायची ? काहीच  ठरवता येईना. म्हणून मोबाइल बाजूला ठेवला आणि विचार करू लागलो. विचार हाच कि काय मूर्खासारखा विचार करतोय मी.. बायकोची तुलना डायरेक्ट मिरचीशी ? बरं मिरचीचं असेल तर जाड पिवळी ढोबरी का ? लग्न करून घरी आणली तेव्हा तर नाजूक, सडपातळ, हिरवीगार ,टवटवीत तर होती ती. चायला आपणच तर नाही ना तिला लाल पिवळी ढोबरी आणि अशी कोमेजलेली बनवली. एक ना दोन ..अनेक विचार.

कसं आहे ना , कि बायको हा बऱ्याच जणांच्या थट्टेचा आणि मित्रमंडळींच्या बैठकीतील हमखास निघणारा विनोदाचा विषय असतोच असतो. आपली बायको कशी वेंधळी आहे, इतक्या वेळा सांगून पण अजून बावळटपणा जात नाही, इतकी शिकलीये पण अक्कल काडीची नाही, तिच्या मैत्रिणी कशा मॉडर्न आहेत, बावळट दिसणारी मेव्हणी  काय हुशार निघाली रे पण हि बया तशीच आणि  तिला न सांगताच कसं आजच्या पार्टीला आलो - आता बसली असेल वाट बघत हे सर्व रंगवून सांगण्यात धन्यता मानणारा एक मोठा वर्ग आहे. हा मिरच्यांचा फोटो पण याच वर्गातून , याच मानसिकतेतून आलाय हे नक्की.

'हि बायको नसती तर'  ह्या विषयावर निबंध लिहायची वेळ आली तर कदाचित शंभर पानी वही पण कमी पडेल तुम्हाला. खरंच खूप काही लिहावं लागेल हो. हिच्याशीच लग्न जमवण्यासाठी केलेली खटपट, लग्न जमल्यानंतरच्या भेटी गाठी, तिचा रागवा रुसवा, लाडाने तिची केलेली मनधरणी, लग्नासाठी तिच्या आवडी निवडी पाहून केली खरेदी, तिच्या येण्यासाठी आतुरलेले तुमचे घर, तिला आवडणाऱ्या रंगसंगतीचे पडदे, तुमच्या बजेट च्या पलीकडे जाऊनहि निवडलेले तिच्या आवडीचे हनिमून डेस्टिनेशन हे सगळं नक्कीच आठवेल बघा. घराची जमवाजमव करताना तिची पसंद, आपल्या घरच्यांना लावलेला लळा, आपलया मित्रमंडळींच्या आग्रहाखातर तिने बनवलेल्या काही खास पाककृती, अगदी तुमच्या कपड्यांमध्ये, केसांच्या ठेवणीमध्ये झालेला फरक, तुमच्या खाण्यापिण्याचे सांभाळलेले चोचले हे तर नोंदवावे लागतीलच त्या वहीत. कामावरून आल्यानंतर तुमच्या कानात सांगितलेली  ती गोड़ बातमी,  तुमच्या घरात येणाऱ्या  नवीन पाहुण्यासाठी केलेली जय्यत ती तयारी आणि तो आल्यानंतर त्याच्याकडे  पाहणारी तिची कैवल्यपूर्ण नजर, ते बाळ मोठ होत असताना त्याच्याकडे वटारलेले डोळे आणि तुमच्या त्या राजपुत्राने मिळवलेल्या भव्य यशानंतर तिच्या डोळ्यातले ते कृतार्थ भाव पण तर लिहावे लागतील त्या निबंधात. प्रपंच वाढताना केलेल्या परिश्रमांची आणि तडजोडींची मोजदाद तर ठेवलीच असेल तुम्ही .. नवीन घराच्या साठी दागिने दिले असतील तिने डोळ्यातले पाणी लपवत, लेकाला अमेरिकेला पाठवताना राहिल्या असतील अनेक पैठण्या दुकानाच्या शोकेसमध्येच, तिच्या आईसाठी नसेल पण तिच्या रक्ताचं नातं नसलेल्या तुमच्या आईसाठी तर नक्कीच जागली असेल अनेक रात्री हॉस्पिटलच्या बाकड्यावर... जागा आहे ना वहीत ..खूप लिहावं लागेल अजून.

अनेक लग्नसमारंभांना गेला असाल ना तुम्ही दोघे. मित्रांच्या कोंडाळ्यात बसून पहिले असेल तुम्ही तिला रुखवताकडे पाहताना. कशी वेगळीच दिसत होती हो  ती.  किती प्रेमाने सांगत होती सगळ्यांना तुम्ही भेट दिलेल्या त्या साडीबद्दल. साधी मोत्याची माळ तर घातली होती तिने पण सगळ्या गर्दीत आज कशी उठून दिसत होती.  श्रावणातल्या घरच्या सत्यनारायणाच्या पूजेत तुमच्या बाजूला बसून पदर डोक्यावर घेऊन तुळशीची ची पाने वाहताना तुमच्या हाताला केलेला स्पर्श आठवतो  का...झर्र्कन एक वीज स्पर्शून गेल्यासारखा. गाडीच्या प्रवासात न विसरता थर्मासमध्ये भरून घेतलेला तुमच्या आवडीचा मसालेदार चहा तुम्हाला भरून देताना किती कौतुकाने पाहत हॊतात हो तुम्ही तिच्याकडे. तुमची पहिली स्कुटर घेतली तेव्हा मागे बसून थोडीशी तुमच्यावर रेलून, तुमच्या उजव्या खांद्यावर हळुवार हात ठेऊन तुम्ही स्कुटर चालवताना छान दिसता हे सांगणारी हीच तर होती ... काही पाने या गुलाबी आठवणींची पण लिहाल तुम्ही.

पण याबरोबरच अकारण प्रगट झालेला तुमचा राग, तुमचा संताप, तुमची  बोलणी, तुमची चिडचिड, प्रसंगी तुमची अपमानास्पद हाडहूड सहन करत सुद्धा तिने स्वतःच्या स्वाभिमानाला आणि अस्तित्वाला विसरून घरातील सर्व वातावरण सुरळीत पूर्वपदावर आणलेले क्षण शब्दांत मांडाल का हो या निबंधात. राहू द्या, नाही जमणार तुम्हाला.  

शोधा परत त्या मिरचांच्या फोटोमध्ये तुमच्या बायकोला ..नक्की तिथेच मिळेल ती.. आयुष्यात वाटेला आलेला सर्व तिखटपणा शोषत तुमचा संसार गोड करणारी...मग लाल, पिवळी, ढोबरी आणि जाड का असेना.

आंतरजालावरून साभार 

बुधवार, १० ऑगस्ट, २०१६

आपण सगळे मिळुन प्रगत भारत निर्माण करुया

मला आवडलेला हा लेख नक्की वाचा....
विमान प्रवासात भेटलेल्या एका अमेरीकन माणासाचे उद्गार फार सूचक आहेत. तो म्हणाला “मला तुम्हा भारतीय लोकांमधे एक मोठी विचित्र गोष्ट आढळते. तुम्हा लोकांना आपल्या देशावर टिका करण्यामधे कमीपणा वाटत तर नाहीच, उलट एकप्रकारचा आनंद आणि अभिमान वाटतो. जगात असे कुठेच घडत नाही. अगदी आफ्रिकेच्या जंगलातुन आलेला माणूस सुध्धा आपल्या जंगलाला एव्हडी नांवे ठेवत नाही. अमेरिकेमधे आपल्या देशाला नांवे ठेवणे हे आपल्या आईला नांवे ठेवण्यासमान समजतात. तुमच्या देशांत बरेच प्रॉब्लेम्स आहेत. तसे आमच्या देशात पण आहेत. म्हणून आपण आपला देश वाईट ठरवायचा कां?” हा अमेरीकन माणुस स्टॅनफोर्ड या प्रसिध्ध विद्यापिठातील नोबेल पारितोषीक विजेता प्रोफेसर होता.अशाच एका थोर अमेरीकन विद्वानाची गाठ पडली. त्याला भारताविषयी फार जिव्हाळा आहे. त्याने सांगीतले, “तुम्ही भारतीय लोक एक चुक नेहमी करत असता. तुम्ही भारताची तुलना नेहमी इग्लंड, अमेरिकेशी करत असता. पण या देशांना स्वातंत्रय मिळुन 200 वर्षे होऊन गेली आहेत. तुमच्या देशाला स्वातंत्रय मिळुन फक्त 60 वर्षे झाली आहेत. त्यामुळे तुमच्या देशाची तुलना आमच्या देशाबरोबर करणे म्हणजे 10 वर्षांच्या मुलाची तुलना 30 वर्षांच्या माणसाबरोबर करण्यासारखे आहे.” 

भारतातील आत्ताच्या अनागोंदिबद्दल ते म्हणतात, “तुम्ही लोकांनी एक गोष्ट लक्षात घ्यायला हवी. भारताला स्वातंत्रय मिळाल्यावर जी मंडळी सत्तेवर आली त्यांना ऍडमिनिस्ट्रेशनचा म्हणजे राज्यकारभाराचा कोणताही अनुभव नव्हता. हा जॉबच त्यांच्यासाठी नवीन होता. अमेरिकेचा प्रेसीडेन्ट असो किंवा ब्रीटनचा प्राइम मिनिस्टर असो, त्यांना थोडा- फार तरी ऍडमिनिस्ट्रेशनचा अनुभव असतो. पण अनुभव नसताना सुध्धा सत्तेवर आलेल्या लोकांनी उत्तम कारभार केला. लोकशाही नुसतीच रुजवली नाही तर बळकट केली. तुमचा भारत देश हा मिनी यूरोप सारखा आहे. भारतातील एका राज्यातुन दुसर्‍या राज्यात जाणे म्हणजे युरोपातील एका देशातुन दुसर्‍या देशात जाण्यासारखे आहे. युरोपमधे देश बदलला तर नुसतीच भाषा किंवा संस्कृती बदलत नाही तर सरकार, नियम, चलन सगळेच बदललते ( त्या वेळी युरो आस्तित्वात नव्हते ). पण भारतात तसे नाही. राज्य बदलल्यावर भले भाषा बदलत असेल. पण देश बदलत नाही. एव्हढी विवीधता असुनही तुमचा देश अजुनही एकसंध आहे हीच आमच्या द्रृष्टिने मोठी कौतुकाची गोष्ट आहे. युरोपीयन लोकांना हे अजुन जमलेले नाही. आता भारतामधे सत्तेवर येणार्‍या लोकांमधे ऍडमिनिस्ट्रेशनचा अनुभव असलेले जास्त लोक येणे आवश्यक आहे. या ठिकाणी मतदारांनी उमेदवार निवडुन देताना योग्य ती काळजी घेणे आवश्यक आहे.” 

अमेरीकेतील एक प्रसीध्ध सिनेटर आहेत. ते भारत द्वेष्टे म्हणुनच प्रासिध्ध आहेत. त्यांची नुकतीच एक मुलाखत वाचायला मिळाली. त्यात त्यांनी म्हटले आहे, “ भारतापुढे आज जी संकटे आहेत. आणि ज्या संकटांचा भारताला सामना करावा लगला, ती सगळी संकटे “एकमेवद्वितीय ( Unique ) आहेत.जगातील कोणत्याच देशाने अशा प्रकारच्या समस्यांना तोंड दिलेले नाही. त्यामुळे या समस्यांना रेडीमेड सोल्युशन्स मीळणार नाहीत. भारतियांनाच या समस्यांवर तोडगा शोधुन काढावा लागेल. माझी खात्री आहे की भारतातील लोक यामधे यशस्वी होतील. येव्हडे असुनही भारताने जी प्रागती केली आहे ती खरोखरच कौतुकस्पद आहे.” हल्ली ते भारताविषयी बरेच चांगले बोलत असतात.असाच एक अमेरीकन इंजिनीयर भेटला. तो कांही वर्षे भारतात राहुन गेला आहे. भारतामधे प्रात्येक गोष्ट सरकारने करावी अशी भावना अहे त्याबद्दल त्याने भावना व्यक्त केली, “तुमच्या देशामधे सरकारने प्रत्येक गोष्ट करावी अशी लोकांची अपेक्षा आहे. थोडक्यात तुम्ही लोक सरकारवर फार अवलंबुन आहात. आमच्याकडे असे नाही. आम्ही कमीत कमी सरकारवर अवलंबुन असतो. पुष्कळशा गोष्टी आमच्या आम्ही करत असतो. तुम्हाला आमच्याकडे जी शिस्त, उच्च दर्जाची सार्वजनीक स्वच्छता, वाहतुकिच्या नियमांचे उत्तम पालन, व्यवहारात प्रामाणीकपणा व पारदर्शीपणा , करप्शन नसणे या ज्या गोष्टी दिसतात त्या सरकारने कडक कायदे केले म्हणुन दीसत नाहीत. उलट आमच्या सरकारचे म्हणणे आहे की कायदे करुन किंवा कायद्याचा बडगा दाखवुन लोकांना शिस्त लावता येत नसते. उलट लोकांनी आपणहुन कायदे कानुन पाळले तरच ते उपयुक्त ठरतात. आम्हाला लहानपणापसुनच कायदे हे आमच्या फायद्यासाठी व संरक्षणासाठी केले आहेत, तसेच नगरीक म्हणून आमची काही कर्तव्ये असतात हे मनावर ठसवले जाते.” 

मी मुद्दमुनच अमेरीकन लोकांचे उदाहरण दिले आहे. कारण अमेरिकेसारख्या प्रागत राष्ट्रातील लोक भारताकडे कोणत्या नजरेने बघत असतात आणि आपण कोणत्या नजरेने बघत असतो हे कळावे म्हाणून.येत्या 15 ऑगस्ट रोजी भारताला स्‍वातंत्रय मिळुन 69 वर्षे होत आहे. त्यानिमित्त आपण आपल्या देशावीषयी काय विचार करत असतो याचा आढावा घेणे जरुरिचे आहे. आपला देश कसाही वेडावाकडा असला तरी तो आपला देश आहे. आपल्या देशाने आपल्यासाठी काय केले यापेक्षा आपण आपल्या देशासाठी काय केले व काय करु शकतो याचा विचार करणे जास्त आवश्यक आहे. सरकारने काय करायचे यापेक्षा मी रस्यात थुंकायची, रस्यात घाण किंवा कचरा टाकण्याची,बेशिस्त वागण्याची, वाहतुकिचे नियम तोडण्याची, पकडले गेल्यास पोलिसाला चिरिमिरी देउन सुटका करुन घेउन करप्शनला बढावा देण्याची, इतरांशी उध्धटपणे वागायची, संधी मिळेल तेव्हा डल्ला मारायची माझी सवय केव्हा मोडणार? आपणच घाण करायची आणि ती उचलायला सरकारी माणुस येइल याची वाट बघायची. नाहीतर परदेशी पलायन करायचा विचार करायचा. असे हे किती दिवस चालणार? याचा आता गंभीरपणे विचार करण्याची वेळ आली आहे. आज अमेरिका, इंग्लंड, फ्रान्स, जर्मनी, जपान, कॅनडा, कोरिया, तैवान, सिंगापुर, ऑस्ट्रेलिया या राष्ट्रांनी जी प्रागती केली आहे ती तिथल्या जनतेने केली आहे, सरकारने नाही, हे लक्षात घेतले पाहिजे.प्रगत भारत निर्माण करणे हे आपल्या हातात आहे, सरकारच्या नाही याची जाणीव होणे आवश्यक आहे. आणि सरकार म्हणजे कोण? ते कोणी परग्राहावरुन आलेले लोक नाहीत. ते आपल्यातीलच लोक आहेत. याचे भान ज्याचे त्याने ठेवावे हीच अपेक्षा.चला तर! आपण सगळे मिळुन प्रगत भारत निर्माण करुया! !

आंतरजालावरून साभार 

सोमवार, १ ऑगस्ट, २०१६

सुखांचे सॅशे!

सुखांचे सॅशे!

आपण किराणामालाच्या दुकानात उभे असतो, मुलानी कुठलीशी दुधात घालायची पावडर आणि बायकोनी कुठलासा लै भारीवाला शांपू आणायला सांगितलेला असतो…  या दोन्हीच्या च्या रेग्युलर पॅक्स वरच्या किंमती बघून आपले डोळे पांढरे व्हायची वेळ आलेली असते… आपण ते घ्यावेत का नाही या द्विधा मनःस्थितीत असताना दुकानदार हळूच सांगतो, ‘दोन्हीचे सॅचे आहेत साहेब… try करून बघा…’ मग आपण ते ‘सॅचे’ किंवा सॅशे बघतो… अगदीच पाच-दहा रुपयांना असतात… खुष होऊन आपण दोन्हीचे दोन-चार सॅशे घेऊन टाकतो आणि ताठ मानेनं घरी परत जातो!!

'सॅशे' हे भारतीय बाजारपेठेसाठी बहुराष्ट्रीय कंपन्यांनी केलेलं सगळ्यांत मोठं इनोव्हेशन आहे! हल्ली शांपू पासून सॉसेस पर्यंत, साबणांपासून मसाल्यांपर्यंत, गोळ्या-बिस्किटांपासून ते नारळपाण्याच्या पावडरी पर्यंत कशाकशाचेही सॅशे मिळतात… गिऱ्हाईकाला एकदम एक मोठ्ठा पॅक शे-दोनशे-चारशे रुपयांना घ्यायला लावायच्या ऐवजी दोन-पाच-दहा रुपयांचे ‘छोटे पॅक्स’ देणं हे त्या गिऱ्हाईकाच्या आणि आपल्याही फायद्याचं आहे हे आजकाल सगळ्याच कंपन्या जाणतात आणि तसं वागतातही…! आपणही खूप पैसे देऊन मोठ्ठे पुडे विकत घ्यायच्या ऐवजी कमी पैसे देऊन छोटे पॅक्स आणि सॅशेज विकत घेतो…

पण किराणामालाच्या दुकानातल्या व्यवहारांत दाखवत असलेला हा समजुतदारपणा आपण आपल्या व्यक्तिगत आयुष्यात मात्र अमलात आणत नाही!!

आपण आपल्या आयुष्यात सुखांच्या मोठ्या मोठ्या पॅकेट्सच्या मागे अहोरात्र धावत असतो…. मोठ्ठं घर… मोठ्ठी गाडी… भरपूर बॅंक बॅलन्स… अफाट प्रसिद्धी… प्रचंड यश… वगैरे वगैरे वगैरे…. सुखांचे हे भले मोठ्ठे पॅक्स मिळावेत म्हणून आपण जीवापाड मेहनत करत रहातो… हे मोठे पॅक मिळाले / मिळवले तरच आनंदी होतो… नाही मिळाले तर किंवा मिळत नाहीत तोवर दु:खी रहातो…

पण सुखं ही फक्त मोठ्या पॅक्समध्ये मिळत नाहीत तर छोट्याश्या सॅशे मध्येही मिळू शकतात हे आपण लक्षातच घेत नाही!!

म्हणजे,
"मोठ्ठं घर” होईल तेंव्हा होईल, पण सध्याच्या छोट्या घरात निवांत जगत सुखानं शांत झोप लागू शकणं हा किती छान सुखाचा सॅशे असतो...

"मोठ्ठी गाडी” घेऊ तेंव्हा घेऊ, पण सध्याच्या छोट्या गाडीतून वाऱ्यावर स्वार होऊन गावभर बेभान भटकणं हाही एक सुखाचा सॅशे असतो…

हेच सारं प्रसिद्धी, यश वगैरे साऱ्या साऱ्या मोठ्या पॅकेजेसचं… या सगळ्या मोठय़ा पॅकेजेसचे कोणते ना कोणते छोटे सॅशे असतात… जे आपण ओळखून अनुभवले ते मोठ्या पॅक्सहून जास्त सुखाचा अनुभव आपल्याला येऊ शकतो…

रहाता रहाते गोष्ट ती "भरपूर बॅंक बॅलन्स” किंवा खिशातल्या अफाट पैशाची… पैसा हे एक असं पॅकेज आहे की ज्याच्या सॅशेमध्ये मजा नाही असं आपल्याला वाटतं… हजारच्या नोटेची किंमत शंभरच्या नोटेला नाही आणि शंभरच्या नोटेची ऊब पाच रुपयाच्या नाण्याला नाही…

खरंच असं वाटतं तुम्हाला?

तर मग, धो धो पाऊस कोसळत असताना, टपरीवरचा वाफाळता चहा आणि गरम्म भजी हवी घेण्यासाठी हजारची नोट देऊन बघा किंवा लाखो रुपये बॅलन्स असलेलं तुमचं क्रेडिट कार्ड देऊन बघा…!!

नाही मिळणार ते सुख तुम्हाला हजारो लाखो रुपयांनी…

तिथे पाच रुपयांच्या कॉईन्सचे दोन-चार सॅशेच पुरेसे असतील!!

आंतरजालावरून साभार 

शनिवार, २३ जुलै, २०१६

देवदर्शन

एक वाचनात आलेली छान कविता... 

देवदर्शन 

काल देवळात जायला निघालो
तर अर्ध्या रस्त्यात
गाठलेच मला पावसाने.

तसाच घरी परतलो
नखशिखान्त ओलाचिंब.

बायको म्हणाली :
लवकर आलात देवळातून ?

मी म्हणालो :
गेलोच नाही .
अर्ध्या रस्त्यात 
देवच मला भेटायला आला
आणि
मिठी मारून गेला
कडकडून. 

माझ्या अंगावरून निथळणा-या
चमकदार थेंबांना पाहात
बायको खळखळून हसली :
मुसळधार पावसासारखी.

मी पुन्हा अोलाचिंब !⁠⁠⁠⁠

आंतरजालावरून साभार